• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

Di serdema kapîtalîzmê de rewşa siyasî ya Kurdistanê-2

Rojger Botan / AW

12 COTMEH 2025 - 09:56
Kategorî: ANALÎZ-DOSYE, MANŞET
A A

Dewleta osmaniyan hewl dida ku xwe di qada Ewropayê de hêz nîşan bide û her wiha bide nîşandan ku ew li gorî pergala kapîtalîst xwe reforme dikin. Lihevkirinên bi Kurdan hatibûn kirin, dest jê kişandibûn û demildest dixwestin hemû rêveberiyên Kurd ên xweser ji holê rakin.

Dewleta osmaniyan di dawiya qirna 18emîn û destpêka qirna 19emîn de bi qeyran û gefên mezin re rû bi rû mabû. Di qada leşkerî de li dijî Rûsya û Avûstûryayê gelek cih winda kiribû û ji hêza xwe ketibû. Her wiha bi êrîşên Fransa û Ingilîstanê re di qada aboriyê de li dijî endustrî û cotkariya bazara sermayeya kapîtalîst qels bibû. Bi nasnameyên pir çand û pir bawerî re pirsgirêk dijiya û her wisa bi mîr û eşîrên Kurd re di nava gengeşiyeke mezin de bû.

Li ser ewqas pirsgirêkan dewleta osmaniyan pêwîstî bi model û pergalên nû yên siyasî didît. Ji ber wê jî pêdîvî ji reformên leşkerî, siyasî, hiqûqî û aborî didît. Di sala 1792de, di serdema Selîm III de bi Reformên Asakîr-î Mansure-î Muhammediye dewleta osmaniyan di qada leşkerî de li gorî modernîteya kapîtalîst gavên nû avêtibû. Li gorî van reforman fermandariya bi navê Yenîçeriyan dê bihata girtin û li gorî modernîteya demê dê qada leşkerî bihata guhertin.

Ev guhertin tenê bi qada leşkerî re sînordar ne mabû û di sala 1808an de, di serdema Mehmûd II de dewleta osmaniyan bi belgeya Sened-î Îttîfak di qada siyasî de jî reformên nû çêkiribû. Li gorî vê reforma nû dê hemû statuyên xweser ên xwecihî ji holê rabûna û dê hemû kar û barên siyasî bi navendê re bihatana girêdan. Ev dihata wê wateyê ku dê hemû mîr, eşîr û statuya Kurdan a nîv-otonom bi navenda dewleta osmaniyan re bihata girêdan.

Dewleta osmaniyan hewl dida ku xwe di qada Ewropayê de hêz nîşan bide û her wiha bide nîşandan ku ew li gorî pergala kapîtalîst xwe reforme dikin. Lihevkirinên bi Kurdan hatibûn kirin, dest jê kişandibûn û demildest dixwestin hemû rêveberiyên Kurd ên xweser ji holê rakin. Di hûndir de bi rûyê xwe yê nîjadperest û olperest li dijî Kurd, Ermenî, Suryan û Êzidiyan şer û pevçûn dikirin û di raya giştî ya cîhanê de jî hêz û medeniyeta xwe ya burokrasî, zanistî, teknolojî, endustrîyalîzm û bajarvaniyê nîşan dida.

Osmaniyan her roja ku diçû li gorî konjonktura demê guhertinên nû pêk dianî. Di sala 1839an de bi Fermana Tanzîmatê re di qada çand, huner, wêje, polîtîka û hwd. bîrdoziya nîjadperestiyê xistibûn dewrê. Di sala 1856an de bi Fermana Islahatê re polîtîkayên tekperest dijwartir bibûn û pergala burokrasiyê ya dewletê hatibû avakirin. Di sala 1876an de jî bi îlankirina Meşrûiyetê re hevsengiya temamî ya bi pergala kapîtalîst re hatibû temamkirin.

Dewleta osmaniyan bi vî rengî, bi têketina qirna 19emîn re hemû sozên dayî Kurdan ji bîr kiribû û li gorî polîtîkayên kapîtalîst û netew dewletê guhertin û veguhertina xwe pêk dianî. Kurdan ev guhertinên nû ji xwe re wekî gefxwarinê ditîtin û di sala 1806an de li Silêmaniyê, bi pêşengiya Mîr Abdûrahman de Mîrtiya Babaniya rabibûn raperîna destpêkê. Di sala 1830an de bi raperîna Mîr Mûhammedê Rewandûzî û di sala 1842an dd bi raperîna Bedirxan Beg Kurdan dê bersiva hemû polîtîkayên tekperest bida.

Osmaniyan tevî ku modernbûyîna bi kapîtalîzmê re pêk dianîn jî, hemû fikr û pêşketinên nû li gorî îslamê pêk dianî. Hemû têgîn û têgeh li gorî îslam û şerîatê dest dihat girtin. Bi vî rengî bi bîrdoziya Osmanîtî re, bi rastî jî peymana Misilmanetiyê dihat çêkirin. Ango ne tenê li dijî Kurdan, li dijî çand, ziman û olê Ermenî, Suryanî û Êzîdiyan jî êrîşên bîrdozî dihatin kirin.

Reformên nû yên li gorî pergala kapîtalîst û modela netew dewletê bîrdoziyek nû afirandibû. Ev wekî nîjadperestî û tekperestî vesaz bibû. Bi vî rengî ji Kurdan dihat xwestin ku entegrasyona xwe ya bi dewletê re li gorî bîrdoziya Osmanîtiyê pêk bînin û ji Ermen, Suryan û Êzîdiyan jî dihat xwestin ku entegrasyona xwe ya bi dewletê re li gorî Îslam û Misilmanetiyê pêk bînin. Nexwasim ev her du rewş jî dihat wateya înkarkirina gel û baweriyan. Ev rewş dê bi şiklên cûr be heta sala 1923an berdewam bikira…Dê bidome

 

Etîket: Dewleta OsmaniyanKurdistanOsmanîTazminat
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

Nûner û rêveberên Kurdistanî: Yekitî wekî nan û avê ferz e

Nûner û rêveberên Kurdistanî: Yekitî wekî nan û avê ferz e

30 COTMEH 2026
‘Ji Osmaniyan ve eşîretan ji bo perçekirina Kurdan bi kar tînin’

‘Ji Osmaniyan ve eşîretan ji bo perçekirina Kurdan bi kar tînin’

29 COTMEH 2026
Xebatên vekirina deriyê sînor ê Nisêbîn û Qamişloyê dest pê kir

Xebatên vekirina deriyê sînor ê Nisêbîn û Qamişloyê dest pê kir

24 ÎLON 2026
Rejîma Îranê lez da biryarên darvekirinê

Rejîma Îranê lez da biryarên darvekirinê

31 TEBAX 2026
Li Şemrex û Dêrikê serdana bîranînan

Li Şemrex û Dêrikê serdana bîranînan

31 TEBAX 2026
Ji Kongra Star berteka li dijî Îranê: Darvekirin nikare dengê gelan bibire

Ji Kongra Star berteka li dijî Îranê: Darvekirin nikare dengê gelan bibire

31 TEBAX 2026

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne