Colemêrg – Endamê ZIMAN-DERê ya Colemêrgê Alî Kaya ku 12 salan di girtîgehê de maye, bi wêneyên ku xêz dike, çîrokên ku dibêje û helbestên dinivîse afirînerî û serpêhatiya xwe ya hunerî didomîne.
Li Kurdistanê hin kesayet hene ku bi jêhatîbûna xwe ya taybet cîhanê dixemlînin û ew jêhatîbûn di nava her şert û mercan herî giran de jî xwe diparêze. Endamê Komeleya Lêkolîn û Pêşvebirina Çand û Ziman (ZIMAN-DER) a Colemêrgê Alî Kaya ji zaroktiya xwe ve wêneyan xêz dike, çîrokan dibêje û helbestan dinivisîne. Alî Kaya ji ber doza Kurdewariyê di navbera salên 2013-2025an de 12 salan di girtîgehê de maye û wî, hest û hunera xwe di nav çar dîwarên girtîgehê de jî bêtir li pêş xistiye. Li gel 12 salên giran ên ku di girtîgehê de derbas bûn jî, wî qet dev ji xeyalên xwe yên zarokatiyê berneda û bi helbest, çîrok û wêneyên xwe di navbera zindanê û azadiyê de pirek ava kir.

Ji zaroktiyê heta vê demê evîna hunerê
Alî Kaya qala xebatên xwe kir û pêşî behsa hezkirina xwe ya ji wênasaziyê kir û got ku ev hezkirina wî ji dema zarokatiyê tê. Alî Kaya destnîşan kir ku di mala wan da wêneyên xweş hebûn û got: “Hinek bavê min çêkiribûn, her tim bala min dikşînd ser xwe. Min jî vê demê dest bi wêne xêzkirinê kir. Di dema dibistana seretayî de mamosteyê min her digot ‘ev hunera te pir bipêş e û tu jê hezdikî, tu dikarî biçî Wanê dibistaneke taybet de hunera xwe pêş bixî.’ Lê belê, ev derfeta min nebû û civaka me jî wan tiştan hez nake, lewma ez neçûm. Ev hezkirina min heta demekê sekinî û ez ketim girtîgehê. Di girtîgehê de bi alîkariya hevalan min careke din dest bi wêne xêzkirinê kir.”
‘Huner zimanê mirov ê neteweyî ye’
Alî Kaya anî ziman ku ew wêneyan tenê ji bo ku hunera xwe pêş bixe xêz dike û di demên dawî de ketibû pêşbirka çêkirina logoyê ji bo Amedsporê û di vê pêşbirkê de jî bi ser ketiye. Alî Kaya diyar kir ku wênesazî ji aliyê aboriyê ve derfetek nade mirov û wiha pê de çû: “Ji ber vê gelê herêmê jê dûr dikeve, wekî tiştekî ‘vala’ dibîne. Divê em Kurd ji aliyê huner û wêjeyê ve xwe baş li pêş bixin. Heke em di vî alî de xwe li pêş nexin em ê her bimînin di bin siya gelên din de. Ji aliyê afirîneriyê ve em gelek lawaz mane. Lawaziya me ne ji ber nezanebûna me tê, ji bêxîretiya me û xemsariya me tê. Jiyana me bûye reş û spî. Bi hezar cureyên rengên jiyanê hene û hewceye em jî jiyana xwe bi hunerê rengîn bikin. Huner zimanê mirov ê neteweyî ye. Cîhan bi vî zimanî te nas dike. Ne tenê cîhan, mirov jî bi wêneyên xwe derûniya gelê xwe jî dixwîne, nas dike.”
‘Ez dixwazim bi wêneyên xwe xwezayê biparêzim’
Alî Kaya di wêneyên xwe de bi taybetî motîfên xwezayî bikar tîne û dixwaze balê bikşîne ser diyalektîka di navbera gelê Kurd û xwezayê de û axaftina xwe wiha berdewam kir: “Em Kurd bi salan e bi xwezayê ve girêdayî ne û em perçeyek ji vê xwezayê ne. Divê qirêjahî û gemariya xwe nerêjin nav xwezaya xwe de. Piştî 12 salên di girtîgehê de ez derketim min dît ku xwezaya Colemêrgê gelek xirab bûye. Li Bakur û Başûr bajarên me bûne cihên wekî beton. Cihek biçûk yê xwezayî mabe divê em biparêzin. Aniha gelên Emrîkî û Ewropayî xwezaya xwe diparêzin lê em xerabtir dikin. Xweza rihm e, rihmekî dide mirov. Parastina xwezayê jî tenê bi awayek kolektîf em dikarin pêş bixin. Ez dixwazim bi wêneyên xwe yên xwezayî balê bikşînim ser vê pirsgirêkê. ”
Çîroka dara gûzê
Alî Kaya behsa helbest û çîrokên xwe jî kir ku bi çîroka xwe ya fabl û bi helbestên xwe dixwaze hunera Kurdî û xwezayî pêş bikeve. Alî Kaya bi domdarî wiha axivî: “Mirov bi hunera xwe ziman û nasnameya xwe hem diparêze hem jî dide naskirin. Wêne, çîrok, helbest; ev amûr hemû rêbaza naskirina te ya cîhanê ne. Bi dîmenekê, bi helbestekê, bi çîrokekê tu nasnameya xwe didî naskirin. Min di çîrokên wekî ‘Zembilfiroş’, ‘Cembelî’ û diwanên Perto Begê Hekkarî, Ehmedê Xanî, Elî Herîrî, Melayê Cizîrî de eşq û evîn dît. Helbet ev mijara eşq û evînê felsefîk e, mirov dikare gelek wateyan lê bar bike. Lêbelê min di wêjeya Kurdî de mijarên xwezayî kêm dît in. Ji ber ku kêm bû, min fablek nivîsî. Fabla min ne li ser sewalan e, ya çîroka dara gûzê ye. Tiştên di nava civaka me de qewimî, xêr û şer, baş û nebaş min hemû bi dara gûzê afirandî ne. Ez dixwazim bidim fêmkirin ku zimanê Kurdî di vê mijara fabl ya wêjeyî de gelek têr û tejî ye. Bi wan tiştan; wêne, çîrok û helbestan mirov dikare zarokên xwe bigihîne zimanê Kurdî û wêjeya Kurdî. Em her tiştê xwe; wêje, axaftin, spor, werzîş hwd. bi Kurdî bikin ku zimanê me bê bikarbînin.”
‘Divê em nekevin bin bandora gelên din’
Alî Kaya bal kişand ser wêje û hunera Kurdî û di dawiyê de ev yek anî ziman: “Em gelê Kurd bindest in, heke em vê afirîneriya xwe pêşnexin em ê her bimînin bin bandora gelên din. Êdî dinya biçûk bûye û bûye wekî gundekî. Lewma her tiştê mirovan, xwarin, cil û reng bûye yek. Divê em ferqa xwe bizanin; teşe, cil û zimanê xwe biparêzin û tiştên delal û xweşik biafirînin. Dîroknasekî biyanî gotibû ‘Gelê Kurd tiştên xwe bawer nake, ji tiştên xelkî nivîsî bawer dike.’ Em pirtûkên li ser Kurdan hatine nivîsandin bi coş dixwînin lê em qedrê dîroknas, ronakbir û nivîskarên xwe nizanin. Me gelek caran xulamtiya gelên din kiriye, divê em êdî bi her tiştên xwe hebûn, zanîstî, wêje û nasnameya xwe pêş bixin.”
















