Di rûniştina îro ya dawî de zimanzan Samî Tan û Malmisanij li ser mijara “Rewşa niha ya zaravayan li herêma me û politîkayên pêşdexistina wan” Serokê Konferderasyona Komeleyên Suryaniyan Evgîl Turker jî li ser mijara “Rewşa niha zimanên din li herêma me û polîtikayên pêşdexistina wan” axivîn.
Şaxên Sendîkaya Kedkarên Zanîst û Perwerdehiyê (Egîtîm-Sen) yên Amedê bi serenavê “Di perwerdehiya bi zimanê zikmakî de ber bi çareseriyê ve: Derfetên Heyî, Astengî, Pêşniyazî” li Çand Amedê (Navenda Kongreyê ya Şaredariya Bajarê Mezin) ya li navçeya Yenîşehîr a Amedê komxebatek li dar xist. Komxebat îro bi rûniştina 4emîn bi dawî bû. Her axevêr li ser mijara xwe de axivî û pirsên beşderwanan bersivand. Di rûniştina çarem de axevêr Samî Tan, Malmisanij û Evgîl Turker axivîn.
‘Em dikarin zarokên xwe bi Kurdî perwerde bikin’
Ewilî Mamilsanij axivî û diyar kir ku dewlet naxwazê hejmara gelê Kurd aşkere bibe û got: “Yê ku zaravayê Kirmanckî diaxivîn sereke Elewîne. Gelê Dersîmê û Çewligê Kirmanckî diaxivê. Lê ji ber ku ev herêm baş nayê naskirin ji sedî çend Kurmancî û Kirmanckî diaxivîn nayê zanîn. Berê digotin em îro jî welatê xwe rizgar bikin jî em ê heta çend sala zarokên xwe Tirkî perwerde bikin. Lê îro em dibînin em dikarin Kurdî perwerde bidin zarokên xwe.”
‘Divê ziman her dem zindî bê’
Piştrê zimansaz Samî Tan xwest berî her tiştî zimanê xwe nasbikin û got: “Îro tiştê ji me tê xwestin naskirina rewşa xwe û zimanê xwe ye. Divê em rewşa gel nas bikin û li gorî vê xebatan li pêş xwe bixin. Ji bo em di encaman xebatan de bigirin divê em xebatên rû bi rû bikin. Îro rewşa zimanê Kurdî çi Kirmancî çi Kirmanckî be nebaş e. Divê ziman her dem zindî be. Di zimanê me de hezaran peyv hebin jî piştî nehat axaftin ev ziman dê winda bibe. Îro em dibînin dewletên cuda ji bo zimanê xwe biparêzin qanûnên fermî diderxe. Îro dê û bav di nav xwe de zimanê xwe zede diaxivin lê dîsa ev dê û bi bav zarokên xwe re Tirki diaxivin. Divê em zimanê xwe pêş bixin lê ne tenê di axaftinê de divê em aliyê nivisî de jî zimanê xwe pêş bixin.”
“Têkoşîna ziman têkoşîna herî rawa ye”
Di dawiya axaftina xwe de Samî Tan da zanîn ku xebatên ziman vegot û û wiha axivî: “Di Lozanê de mafê ziman heye. Lê tu carî ew maf nehatiyê pêk anîn. Polîtikayên dewletan ên yêk reng ji berê heye îro berdewam dike. Tiştê em dixwazin pir rengî ye. Têkoşîna ziman têkoşîna herî rawa ye. Gelan li dijî qirkirina ziman têkoşiya ye. Tevgera me ya ziman û siyasî di nav hev de tê meşandin. Divê em tevgerek pir rengî û pir zimanî avabikin. Zimanê Kurdî bibe xwedî statû. Ev xebata me ne tenê di nav solana de bimînê. Divê em mal bi mal kolan bi kolan xebatê xwe berdewam bikin. Divê xebatên guherandina hişmendiyê em xurt bikin.”
Herî dawî Serokê Konfederasyona Komeleyên Suryaniyan Evgil Turker axivî û diyar kir ku gelên Suryanî herî kem 3 zimanâ diaxivîn. Evgîl Tirker wiha got: “Zimanê Suryanî zimanê herî qadîm a Rojhilata Navîn e. Zimanê Suryanî feydaya xwe daye gelek zimana. Ji ber ku axaftina zimanê Suryanî gelek hêsan e. Dîroka Suryaniyan dikê heta Akada. Demên berê pirtîkxanê hebûn li wan pirtûkxaneyan gelek pirtûkên Suryanî hebû lê mixabin di nav şeran de ev pirtûkxanê hatin şewitandin. Divê zimanê dayikê bibe zimanê perwerde. Îro li Rojava û Başûr zimanê Suryanî zimanê perwerdeyê ye. lê Tirkiyeyê ev mafên mirovan tê binpêkirin.”
Piştî axaftinan beşa Komxebat dawîbû. Komxebata Egitim-Senê ye sibe jî berdwam bike.
Bernameya sibe wiha ye:
Rûniştina Pêncem
Saet:10.00-11.30
Nêrîneke rexneyî li ser cerebe û modelên cîhanê yên li ser perwerdeya bi zimanê zikmakî- Zimanzan Haydar Dilten
Weke modelek xweser, modela perwerdeya demokratîk – Yildirim Arslan
Nirxandinên li ser perwerdeya demokratîk ya bi azadiya jinê re – Fîgen Aras Kaplan (Akademiya Jinan)
Moderator: Serwer Ozer
Rûniştina Şeşem
Saet:11.45-16.30
Nirxandina Saziyan û Kursiya azad
Moderator: Fesîh Zîrek
