• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

Kî çiya, çem û gundên Botanê talan dike?

Mahmût Altintaş / AW

9 HEZÎRAN 2025 - 08:26
Kategorî: EKOLOJÎ, MANŞET
A A
Dosye: Botanê bê xweza û bê nefes dihêlin
Şirnex – Xweza hêlîna gund, navçe û bajaran e û her dever di nav xwezaya xwe de xwe vedişêrê. Lê li Şirnexê bi salane bi birîna daran û lêgerîna petrol û madenan xweza tê talankirin û Şirnex bê hêlîn tê hiştin.

Her bajar bi xwezaya xwe û dîroka xwe tê nasîn. Çiya, daristan, zozan û deşt xwezaya gund, navçe û bajaran in û weke hêlîneke her cihî di nav xwe de dihewînin. Dema daristanên bajarekî bên tune kirin û çiyayên wê bên talankirin ew bajar jî vediguhere çolistanê, mirovên li wê deverê û bajarî jî ji wir bar dikin û ew der dibe bajarekî bê mirov. Weke ku hêlîna wî bajarî hildiweşe hêlîna mirov û sewalên li wî bajarî dijîn jî hildiweşe. Bajarê Şirnexê ku bi salan e bi birîna daran, lêgerîna petrol, kanên komir, maden, kevir û qûmê xwezaya wê tê talankirin û gelek deverên vî bajarî bi bê hêlîn mayinê re rû bi rû ye.

Li Şirnexê bi destê cerdevanan birîna daran bi salan e berdewam dike. Li gor daneyên Platforma Ekolojiyê ya Şirnexê ku 4 sal berê berhev kiribûn daristanên Şirnexê ji sedî 8 hatine tunekirin. Di van 4 salan de hejmara tunekirina daristanan tê gotin ku 2 qat zêde bûye. Ji aliyê din ve jî li hemû navçeyên Şirnexê ji aliyê şîrketên nêzî desthilatê ve kanên komir, maden, qûm û keviran hatine vekirin û xesar û ziyanek mezin didin xwezaya gund, navçye û Şirnexê. Her wiha li Çiyayê Gabarê jî ji sala 2022yan vir ve lêgerîna petrolê berdewam dike û host bi host her devera çiya hatiye kolandin û rûxandin. Ji ber bendavan jî av kêm dibin û newal û mesîl ziwa dibin. Ev yek bandorê li ser xwezayê, sewalan, rawiran û mirovan dike. Em wekî Ajansa Welat (AW) ketin pey talankirina xwezaya Şirnexê çawa tê kirin, ev yek bi destê kê tê kirin û kî ji vê talanê berjwendiyê sûd werdigire, me tomar kir.

Daristanên Şirnexê bi destê cerdevanan tên talankirin

Li Şirnexê ji sala 2017an vir ve birîna daran bê navber berdewam dike. Birîna daran ku bi hinceta ewlehiyê li Çiyayê Cûdî, Çiyayê Gabarê û Herêma Bestayê dest pê kir, veguherî herêmeke berfireh û niha jî li navçeya Elkê û Qilebanê dar tên birîn. Dar ji aliyê cerdevanan ve tên birîn û leşker jî ewlehiya cerdevanan digrin. Her wiha şîrketên ku li Şirnexê kanên komir, maden û keviran vedikin jî îhaleyê didin taşeronan û bi destê wan taşeronan jî dar tên birîn. Di nav 8 salan de bi hezaran donim qadên bi dar û ber ên Şirnexê hatin tunekirin û cihên ku dar lê hatine birîn veguheriye çol û çolistanê û her tişt li wir hişk bûye. Darên ku tên birîn jî bi traktoran dibin bajarên cuda difiroşin. Darên ku bi hinceta ewlehiyê dihatin jêkirin ji bo bazirganiyê tên bikaranîn.

Pezkovî û gelek sewal tune dibin

Li Şirnexê bi tevahî 40 ruhsatên kanên maden, komir, qûm û keviran hatine dayîn. Bi taybetî li çiyayên Cûdî û Gabarê bûne navendên kanên madenê. Li navenda Şirnexê, navçeyên Cizîr, Silopiya, Elke û Qilebanê jî faliyetên kanên madenê, komir, kevir û qûmê berdewam dikin. Kanên madenê ku bi destûra rayedarên desthilatê ango bi rapora Nirxandina Bandora Hawirdorê (ÇED) hewce nake vebûne û dibin sedema qirêjiya hewayê û xerakirina sîstema ekolojiyê. Li gorî rapora Platforma Mafên Hewaya Paqij; bajarê Şirnex di nav 10 bajarên ku hewaya wan qirêjin de cih digire. Her wiha ji ber kanên madenê her derê çiyayê Cûdî û Gabarê hatiye kolandin û bandoreke neyînî li ser xwezayê û sewalan dike. Hinek kanên madenê jî li cihê leşkerî hatine vekirin û ew cih ji ber ku qedexe ne çavdêrî û lêkolîn li wir wan deran nikare bê kirin û ev jî dibe sedema ku talankirina xwezayê bêkontrol berbelav bibe. Li aliyê din jî ji ber kanên madenê bi taybetî li Çiyayê Cûdî sewalên weke pezkovî, hirç û weşeq qediyan û gelek cih bê sewal mane.

Çiyayên Şirnexê pêşkeşî şîrketan tên kirin

Kanên madenê ji aliye şîrketên Cengîz Holdîng, Kolin Înşaat, Şîrketa Anonîm a Ceyranê ya Silopiyayê, Çaytaş Madencilik a Koma Cînerê, Gelîş Madencilik û Global Enerjî, Standart Teknolojî A. Ş, Kaan ÎŞ Makineleri A.Ş û Acar Înşaat ên ku nêzî desthilatê ne ve hatine vekirin. Di sala 2024an de li tevahiya Tirkiyeyê ji bo 47 projeyên madenê 196 milyar lîra hatibûye amadekirin. Li Şirnexê jî van şîrketan bi îhaleyan ku raporên ÇEDê hewce nake wergirtin, kanên madenê vekirin e.

Xwezaya Çiyayê Gabar bi lêgerîna petrolê tê talankirin

Li Çiyayê Gabarê di sala 2017an de ji aliyê Hevkariya Petrolên Tirkiyeyê (TPAO) xebatên tespîtkirina petrolê dest pê kir û ji sala 2022yan vir ve jî xebatên derxistina petrolê berdewam dike. Ev kar ji aliyê TPAOyê û şîrketa Turkish Petroleum International Company (TPIC) ve tên kirin. Ji ber vekirina bîrên petrolê bi hezaran dar hatin birîn û ji bo sondajên petrolê rê hatin vekirin. Ji ber lêgerîna petrolê li her bi hostek Çiyayê Gabarê hatiye kolandin û dar û ber li gelek deveran hatine tunekirin. Her wiha ji ber teqandina dînamîtan li gelek cihên çiya hilweşîn çêbûne û qadên jiyanê ya sewalên kovî xesar dîtin e. Pezkovî û gelek sewalên din ji ber lêgerîna petrolê tune bûn e. Lêgerîna petrolê bandoreke neyînî li ser xwezayê û jiyana mirovan û sewalan dike.

Ji ber bendavan av û jiyan di xeterê de ye

Saziya Karên Avê ya Dewletê (DSÎ) li ser Çemê Dîcleyê heta niha 9 bendav çêkirin. Bendava 10emin jî tê plankirin ku di navbera bajaroka Qesrîk a bi ser navenda Şirnexê ve û gundê Misûriyê ya bi ser navçeya Cizîrê ve bê çêkirin. Her wiha li navçeya Qilebanê jî heta niha 6 bendav hatine çêkirin. Ji ber çêkirina bendavan cihên ku daristan bûn e darên li wir hatine birîn. Ji aliyê din ve jî bendav dibe sedema çem ziwa dibin û newal û mesîl bê av dimînin. Li gelek cihan av kêm bûn e. Her wiha ji ber bendavan gelek gund û cihên dîrokî jî di bin avê de dimînin. Bi taybetî li bendava 10emîn ku tê plankirin li ser Çemê Dîcleyê bê çêkirin wê gelek cihên dîrokî û dever di bin avê de bimînin. Li cihê ku bendav bê çêkirin çend meh berê xebat hat destpekirin. Wê li vir hem xweza hem jî dîrok noqî avê bê kirin. Peykerê Bûk û Zava yê li ser kevirekî li ser çem hatiye çêkirin û Pira Xan Mehmûd wê di bin avê de bimînin.

Sibê: “Ev çiya rûsipînê heyran” qir nekin!
Etîket: Çiyayê CûdîÇiyayê Gabarêherêma BestaŞirnextalankirina xwezayê
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

Pîrozbahiyên 1ê Mijdarê: Li Kobanê azadî, wekhevî û jiyana hevpar hat parastin

Pîrozbahiyên 1ê Mijdarê: Li Kobanê azadî, wekhevî û jiyana hevpar hat parastin

1 MIJDAR 2026
Leşkerên Tirk li Behdînanê daran dibirin lê hikûmeta Başûr bêdeng e

Leşkerên Tirk li Behdînanê daran dibirin lê hikûmeta Başûr bêdeng e

1 COTMEH 2026
Goristana Şehîd Binevş a li Gabarê rastî êrîşê hat

Goristana Şehîd Binevş a li Gabarê rastî êrîşê hat

30 ÎLON 2026
Li Şirnexê agir bi daristanê ket

Li Şirnexê agir bi daristanê ket

1 TEBAX 2026
Nobeta Aştiyê didome: Aştî bi gavên hiqûqî mîsoger dibe

Nobeta Aştiyê didome: Aştî bi gavên hiqûqî mîsoger dibe

24 TÎRMEH 2026
Li Şirnexê jinek bi awayeke guman jiyana xwe ji dest da

Li Şirnexê jinek bi awayeke guman jiyana xwe ji dest da

21 TÎRMEH 2026

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne