Wezîrê Karên Derve yê Çînê Wang Yi bi hempîşeyê xwe yê Îranî re li Pekînê rûnişt û xwest şerê li Rojhilata Navîn bi lez bisekine. Her wiha bang hate kirin ku Tengava Hurmuzê jî di demek herî kurt de jinûve bê vekirin.
Çînê derbarê rageşiya li Rojhilata Navîn de hewldanên xwe yên dîplomatîk zêde kir. Wezîrê Karên Derve yê Çînê Wang Yi li Pekînê bi hempîşeyê xwe yê Îranî Wezîrê Karên Derve Abbas Arakçî re hevdîtinek kir. Wang Yi piştî hevdîtinê daxuyanî da û ji bo herêmê banga “Agirbesta bi lez” kir.
Wang Yi anî ziman ku berdewamkirina şer nayê qebûlkirin û got: “Bêyî derengketinê divê şer bê rawestandin. Nayê qebûlkirin şer jinûve bê geşkirin. Gelekî girîng e ku muzakere dewam bike.”
Wezîrê Çînî her wiha bang li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka (DYA) û Îranê kir ku Tengava Hurmuzê “di demek herî kurt de vekin” ku ji bo bazirganiya enerjiyê ya global krîtîk e.
Şerê DYA û Îranê derbasî qonaxeke nû bû
Aliyê DYAyê jî ragihand ku pêvajoya leşkerî ya li herêmê derbasî qonaxeke nû bûye. Wezîrê Karên Derve yê DYAyê Marco Rubio anî ziman ku operasyona bi navê “Hêrsa Destanî” bi dawî bûye û Washington êdî tenê di “asta parastinê” de ye. Rubio anî ziman ku wê pêşnûme biryarekê pêşkêşî Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî bikin ku ger û geşta li Tengava Hurmuzê bi rengekî azad bê pêkanîn.
Operasyona Tengava Hurmuzê hate rawestandin
Serokê DYAyê Donald Trump jî beriya bi demeke kurt ragihand ku operasyona eskorta ji bo keştiyan hatiye rawestandin ku di çarçoveya “Projeya Azadiyê” de dihate meşandin. Trump diyar kir ku ev biryar hem ji ber serketina leşkerî hem jî ji ber pêşketina di muzakereyên bi Îranê re hatiye wergirtin. Lê belê hate ragihandin ku dorpêça DYAyê ya li ser bendergehên Îranê hîn jî dewam dike. Washingtonê her wiha got ku ev biryar di serî de Pakistan li ser daxwaza hin welatan hatiye wergirtin.
Li aliyê din rageşiya li herêmê hîn bi temamî bi dawî nebûye. Saziya ewlekariya deryayî UKMTO ku navenda wê li Îngilistanê ye diyar kir ku êvara Sêşemê bi çekeke ku “çavkaniya xwe nayê zanîn” li keştiyeke bar a li Tengava Hurmuzê hatiye xistin.
Borsayên Ewropayê bilind dibin
Bendewariya li ser kêmbûna rageşiya jeopolîtîk, bandoreke erênî li bazarê kir. Borsayên Ewropayê bi bilindbûneke xurt dest bi hefteyê kirin. Li Parîs, Frankfurt, London û Mîlanoyê endeksan bi rêjeya ji sedî 1 bi qîmet bûn. Analîst dibêjin, rawestandina operasyona leşkerî ya DYAyê û dibêtiya çareseriya dîplomatîk xweşbîniya li bazarê xurt kiriye.
