Navenda Nûçeyan – Di demên dawî de li ser medyaya dîjîtal, bi taybetî li ser platformên wekî Xê, Înstegramê û Facebookê zêdebûna hesabên ku di bin navê “Kurdbûnê” de êrişî siyaseta Kurdan dikin balê dikişîne. Çavdêrên medyayê hişyariyê didin û dibêjin, “Her bersiva ku hûn didin van hesaban, wan xurttir dike.”
Li cîhana dîjîtal, rêbazên manîpulasyonê her ku diçe hîn sofistîke dibin. Yek ji van rêbazan jî bikaranîna trolan e ku armanca wan a sereke reşkirin e. Li gorî analîzên dawî, gelek hesabên sexte an manîpulatîf, bi nasnameyên sexte xwe li qada siyaseta Kurdan bi cih dikin û hewl didin dubendiyê çêbikin. Bi taybetî li ser platforma Xê di demên dawî de tevgereke organîzeyî derketiye holê ku xwe di bin nasnameya “Kurdbûnê” de vedişêre, lê di rastiyê de bi awayekî sîstematîk êrişî siyaseta Kurdan dike. Ev trol, bi belavkirina agahiyên nerast, heqaret û manîpulasyonan, hewl didin civakê bixin nava bêhêvîtiyê û tevlîheviyê.
Pêla koordînekirî ya êrişan
Ev rewş qet ne tesaduf e. Hêjayî bibîrxistinê ye ku ev êriş, tam di wê rojê de dest pê kirin ku hemû hesabên çapemeniya Kurd ên dijital û hesabên bi sedan rojnamegerên Kurd hatin girtin. Piştî vê bêdengkirinê, li ser medyaya Tirk nûçeyên derew hatin belavkirin û hevdem bi sedan hesabên sexte yên bi navên Kurdî, êrişî Tevgera Azadiyê kirin. Bi rêya bot û hesabên din hejmara ecibandin û şîroveyan an parvekirinan bilind dikin. Armanc ew e ku di hişê bikarhênerê Kurd de piraniya gel wekî wan difikire ava bike.
Li Tirkiyeyê, Saziya Serokatiya Enformasyonê budçeyên mezin ji bo kontrolkirina medyaya dijîtal vediqetîne. Hinek ji van profîlan rasterast ji aliyê van navendan ve, bi awayekî profesyonel û li gorî hin armancan tên birêvebirin. Beşek ji van jî ciwanên Kurd in ku haya wan ji vê lîstika qirêj an ji ber bandora vê propagandayê, tev li vê pêla trolan dibin. Ciwanên Kurd ên ku ji ber kêmasiya polîtîk, bêyî ku bizanibin dibin hemalên derewên ku tora trolan hildiberîne.
Armanc çi ye?
Armanca wan a sereke xerabkirina zemîna nîqaşê û şêlûkirina hişê Kurdan e. Ew dixwazin baweriya gel a li dijî siyasetmedarên Kurd bişikînin. Bi rêya zimanê jehrî dixwazin asta nîqaşa polîtîk ji holê rakin ku êdî kesên xwedî ramanên cidî newêribin tiştekî binivîsin. Dixwazin civakê bikin du beşên dijminên hev û Kurdan li hemberî hev sor bikin.
Algorîtma pevçûnê xelat dike
Ev tor, taktîka ku di lîteratûrê de jê re “Tevgereke gel a sexte tê gotin”, bikar tînin. Profilên wan bi alayên Kurdistanê, wêne û sembolên neteweyî hatine xemilandin û navên wan Kurdî ne. Lê naveroka wan tenê êriş, reşkirin û dijîtî ye. Bi vî awayî, ew xwe wekî dost nîşan didin da ku jehra xwe hêsantir belav bikin. Îdiayeke bêbingeh diavêjin holê û vê derewê wekî agahiyeke veşartî pêşkêş dikin. Dema trolek tiştekî dinivîse, bi dehan trolên din di heman demê de tên, wê diecibînin û parve dikin. Ev yek, li ser bikarhênerê din ên medya dîjîtal vê hîsê çêdike; “Waa, her kes wisa difikire, nexwe ev rast e.”
Xefika algorîtmayê
Mekanîzmaya torên medya dîjîtal li ser danûstandinê ava bûye. Dema ku bikarhênerek rastî posteke provokatîf tê, pir caran ji hêrsa xwe bersivê dide, şîrove dike an jî wê postê parve dike. Lê belê, ev tam tişta ku manîpulator dixwazin e. Li gorî prensîba van platforman her şîrove, her parvekirin û her ecibandin algorîtmayê dixapîne û peyamê dide ku “ev naverok girîng e.” Bi vî awayî, posta wan trolan dikeve pêşiya bi hezaran mirovên din. Pispor destnîşan dikin ku “Hêza van hesaban ne ji rastiya gotinên wan, lê ji bersivdayînê tê.”
Paşguhkirin û astengkirin
Çavdêrên medyaya dîjîtal pêşniyar dikin ku ev hesab divê yekser bên paşguhkirin an jî astengkirin. Her wiha, rewşa bikarhênerên dilsozên ku ne agahdar in jî girîng e. Gelek kes bêyî ku bizanibin dikevin vê xefikê û dibin parçeyek ji belavkirina wan peyaman. Li şûna ku mirov bi van kesan re bikeve şer, divê bi zimanekî nerm û hişyarker nêzîk bibin û mekanîzmaya manîpulasyonê ji wan re were vegotin. Hêza civakê ya li ser medyaya civakî, di zanîn û hilbijartina bertekan de veşartî ye. Bi paşguhkirina trolan û nehiştina belavbûna jehra wan, bandora wan a li ser siyaset û civakê dikare were şikandin.
Cudahiya rexne û reşkirinê
Di vê pêvajoyê de xaleke girîng jî tevlihevkirina “rexneyê” û “reşkirinê” ye. Civakeke zindî bêguman hewceyî rexneyê ye. Lê belê pîvanên vê zelal in. Rexne, bi delîlan tê kirin, armanca wê sererastkirin û çareserî ye. Zimanê wê avaker e. Reşkirin, bi heqaret, derew û manîpulasyonê tê kirin. Armanca wê tenê hilweşandin û bêrûmetkirin e. Trolên ku di bin maskeyên cuda de êriş dikin, bi gelemperî rêbaza duyemîn bikar tînin û armanca wan ew e ku bikarhêneran bikişînin nav nîqaşên bêencam û asta zimanê siyasî daxînin. Zirara van trolan ne tenê li ser medyaya dîjîtal dimîne, bandorê li jiyana rastîn jî dike. Kesên ku van parvekirinên bêbingeh dibînin, dibêjin qey her tişt xirab bûye û hêviya xwe ji siberojê dibirin. Ev yek, di navbera Kurdan de şik û gumanan çêdike û dibe sedema fitneya navxweyî.
