• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

Stûneke wêjeya Klasîk a Kurdî: Şêx Evdirehmanê Axtepî

Onder Akbûlût / AW

30 ADAR 2026 - 10:14
Kategorî: MANŞET
A A
Wan – Şêx Evdirehmanê Axtepî di dîroka wêjeya Kurdî ya klasîk de stûneke sereke ye. Ew ne tenê helbestvanek, di heman demê de zanyarekî olî, fîlozofekî tasewufî û ramyarekî civakî bû.

 

Şêx Evdirehmanê Axtepî di sala 1850î (li gor hin çavkaniyan 1842) de li gundê Axtepê yê bi ser navçeya Xana Axparê ya Amedê ji dayik dibe. Ew kurê Şêx Mihemedê Kerpîlî ye. Wî li medreseyên Kurdistanê yên navdar perwerde dîtibû. Di zanistên wekî tefsîr, hedîs, fiqih, mantiq, felsefe, stêrnasî (astronomî) û bijîşkiyê de bûbû hoste. Wî bi Kurdî, Erebî, Farisî û Tirkî dizanibû û bi van zimanan berhem nivîsandine, lê giraniya wî her tim li ser Kurdî bûye.

Axtepî di 29ê Adara 1910an de li Amedê diçe ser dilovaniya xwe. Tirba wî li gundê wî Axtepê ye.

Felsefeya wî: “Eşqa îlahî û zanist”

Felsefeya Axtepî li ser sê xalên sereke ava bûye. Tasewuf: Di helbestên wî de bandora felsefeya “Wehdetul Wucûd” (Yektiya Hebûnê) tê dîtin. Li gorî wî, gerdûn neynika Xwedê ye û mirov bi riya eşqê dikare bigihe rastiya heqîqetê.

Têkiliya Ol û Zanistê: Berevajî gelek zanyarên serdema xwe, Axtepî giraniyeke zêde dida zanistên ezmanî û fizîkî. Wî bawer dikir ku naskirina gerdûnê (stêrk, gerstêrk, hwd.) rêya naskirina afirîner e.

Neteweperwerî: Her çend şêxekî neqşîbendî be jî, di helbestên wî de hişmendiya Kurdîtiyê pir xurt e. Wî girîngî dida perwerdehiya bi zimanê dayikê.

Naverok û şêwaza helbestên wî

Helbestên wî di bin bandora ekola Melayê Cizîrî û Ehmedê Xanî de ne. Dîwana wî ya Kurdî kaniya felsefe û hunerê ye. Di xezelên wî de zimanekî estetîk û herikbar heye. Wî peyvên wekî “mey”, “saqî”, “perwane” û “şem” (mûm) bi wateyên tasewufî bi kar aniye. “Mey” li ba wî zanîn û eşqa îlahî ye. Ew di helbestên xwe de rexneyên tund li nezanînê û li wan kesên ku olê ji bo berjewendiyên xwe bi kar tînin, digire.

Berhemên wî yên sereke ev in:

* Diwana Ruhî: Helbestên evînî, tasewufî û felsefî.

* Rewd-un Neîm: Jiyana Pêxember bi Kurdî (Metnê menzûm).

* Kîtab-ul Eşqal: Derbarê geometrî û stêrnasiyê de ye.

* Tebpet-ul Heywanat: Derbarê taybetmendiyên heywanan û bijîşkiyê de ye

 

Etîket: Eşqa ÎlahîŞêx Evdirehmanê AxtepîWêjeya Kurdîzanist
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

‘Berxwedana 50 salên dawiyê ji bo Kurdî hişmendiyek afirand’

‘Berxwedana 50 salên dawiyê ji bo Kurdî hişmendiyek afirand’

17 MIJDAR 2026
Cîhê ol, zanist û felsefeyê: Medreseya Meydanê

Cîhê ol, zanist û felsefeyê: Medreseya Meydanê

20 TÎRMEH 2026
‘Armanca me avakirina helwestek li dijî bişaftinê ye’

‘Armanca me avakirina helwestek li dijî bişaftinê ye’

23 HEZÎRAN 2026
Hevseroka KURDÎWARê: Em ê hewl bidin bîr û arşîvek akademîk ava bikin

Hevseroka KURDÎWARê: Em ê hewl bidin bîr û arşîvek akademîk ava bikin

2 NÎSAN 2026
Rênas Jiyan: Wêje û ziman divê hin bêtir bala siyasetê bikişîne

Rênas Jiyan: Wêje û ziman divê hin bêtir bala siyasetê bikişîne

22 KANÛN 2025
Orhan Sakçî: Wêje dikare civakê ji nû ve ava bike

Orhan Sakçî: Wêje dikare civakê ji nû ve ava bike

8 KANÛN 2025

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne