• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

Mîrateyek ji bîra aborî û çandî ya Amedê hildiweşe

Heval Onkol / AW

20 HEZÎRAN 2026 - 08:07
Kategorî: MANŞET
A A
Xana Mezin a ku di serdemên borî de xwedî roleke mezin a aborîyê û bîra bajêr bû hêdî hêdî hildiweşe. Hilweşandina bîra aborî û çandî ya vê avahiya kevnar, windabûna nasnameya bajêr bi xwe ye.

Amed yek ji navendên xwedî mîrateyên dîrokî, çandî û şaristaniyê ye û her mîreteyek ji aliyê nasmame û bîra bajêr de giranbiha ye. Yek ji van avahiyên bûye bîra aborî û nasnameya bajêr Xana Mezin e. Ev avahiyê li navçeya Sûrê hatiye avakirin, di nava rûpelên dîrokê dê û ji hêla gel ve bi navên “Çîfte Xan”, “Xana Borsayê” û “Xana Bulgaran” tê naskirin, îro ber bi tunebûnê ve diçe. Xana Mezin her çend beriya 90 salan fonksiyona xwe ya aborî winda kiribe jî, weke şahideke zindî ya bîra Amedê ye û bi vê rola xwe ve nirxa xwe ya bîrê her dem parastiye. Lê belê îro, ev bîra dîrokî di bin hilweşînê ye ye û li benda destên nûkirinê ye.

Roleke wî ya mezin hebû

Lêkolînên li ser defterên tomarên bacê yên Osmanî nîşan didin ku bingeha vê xanê di sedsala 16an de, dora salên 1550-1580yî, di dema herî baş a aboriya Amedê de hatiye avêtin. Di serdemên borî de dilê borsaya hevrişim, rûn û çerm a Rojhilata Navîn li vê derê diavêt. Berhemên giranbiha yên mîna rûnê sade, hirî, mazi, gûza tal û çerm ji bajarên derdorê yên mîna Wan, Mûş, Qers, Erzirom û Bedlîsê dihatin li vê navendê. Dîroknasên sedsala 18an didin zanîn ku salane bi mîlyonan kîlo rûn û kelûmel ji vê navendê ber bi Ewropayê ve dihatin şandin.

 

Paytexta hevrîşimê

Stûna herî sereke ya vê mekanîzmaya aborî ya piralî, bêguman hevrîşim bixwe bûye. Bi sedsalan e ku li gundên Sûr, Lîce û Pasûrê xelk bi xwedîkirina kermên hevrîşimê re mijûl dibû. Ew hevrîşima xav a herêmî yan jî karwanên ku ji Îran û Asyaya Navîn dihatin, pêşî li vê xanê dadiketin. Li vir pisporên taybet ên bi navê “Muqîm” kalîteya hevrîşimê kontrol dikirin û bihayê wê yê borsayê diyar dikirin. Ew hevrîşim piştre li kargehên Sûrê dibû qumêşên giranbiha û ji qesrên padîşah û mîran re dihat şandin.

 

Dibe navenda bazirganiyê ya pir zimanî

Di sedsala 19an de, girtiyên siyasî yên Bulgar ku li dijî Împaratoriya Osmanî serî hildabûn, sirgûnê Amedê hatin kirin. Girtiyên Bulgar ku di nava rojê de destûra xebatê werdigirin, li vê xanê odeyan digirin û dest bi bazirganiyê dikin. Ji ber serkeftin û duristiya wan, ev der di demeke kurt de wekî “Xana Bulgaran” deng vedide. Di sedsalên 18 û 19an de, dewletên wekî Fransa û Îngilistanê jî nûner û wergêrên xwe di odeyên vê xanê de bi cih kirine. Ev der bûbû cihê hevdîtina bazirganên Kurd, Ermenî, Suryanî, Cihû, Ereb û Faris.

 

Bi firehkirina rêyê re beşekê xanê tê hilweşandin

Ji aliyê avahîsaziyê ve Xana Mezin ji kevirên reş (bazalt) bi şêwazekî kemerên xetxetî û hevrêz hatiye çêkirin. Avahî du qatî bû û ji du xanên mezin pêk dihat. Hewşa pêşîn ji bo karên borsayê û hewşa paşîn jî wekî karwansaray, depo û axurê heywanan dihat bikaranîn. Mixabin ev mîrateya giranbiha ya bîra bajêr, di sedsala 20an de derbeke mezin xwar. Dema ku Kolana Gaziyê hatiye firehkirin, beşa duyemîn a vê xanê bi hinceta plansaziya nû ya bajêr bi temamî hat rûxandin û îro tenê nîvê wê li ser pêyan maye.

Divê bîra bajêr were parastin

Dema ku mirov îro li rewşa xanê ya nîvmayî dinêre, dilê mirov dişewite. Hewşa xanê bi temamî di nav strî, gihayên hişk û gemarê de winda bûye. Ew kemerên ku bi hunereke pêşketî hatibûn rêsandin hêdî hêdî dihejîn, banê darîn rizî ne û dîwarên ku şahidiya dîroka pirçandî kirine perçe perçe hildiweşin.

Heke di demeke nêz de Xana Mezin neyê nûkirin dê ev şahida bêdeng ê Rêya Hevrişimê bi temamî bibe kavil û dê navê wê tenê di pirtûkên dîrokê de were bîranîn.

Etîket: Bîra bajêrhilweşînmîrateya aborî û çandînavenda hevrîşimPirzimanîrestorasyonSurXana Mezin
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

Şêniyên gundê Arzoxliyê: Em ê heya dawiyê li ber xwe bidin

Şêniyên gundê Arzoxliyê: Em ê heya dawiyê li ber xwe bidin

28 COTMEH 2026
Li gundê Arzoxliyê nobeta çadirê hat destpêkirin

Li gundê Arzoxliyê nobeta çadirê hat destpêkirin

22 COTMEH 2026
Konseya Bajêr a Amedê: Divê mîrateyên Amedê werin parastin

Konseya Bajêr a Amedê: Divê mîrateyên Amedê werin parastin

23 ÎLON 2026
‘Xwedîderketina’ li Sûrê tenê di gotinan de dimîne!

‘Xwedîderketina’ li Sûrê tenê di gotinan de dimîne!

7 ÎLON 2026
Qesr û qonaxa li Xana Kelê nayê parastin: Li benda restorasyonê ye

Qesr û qonaxa li Xana Kelê nayê parastin: Li benda restorasyonê ye

1 ÎLON 2026
Wêneyê Abdullah Ocalan li ser sûrên Amedê hat daliqandin

Wêneyê Abdullah Ocalan li ser sûrên Amedê hat daliqandin

22 TEBAX 2026

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne