Amed – Nivîskar û welatiyên ku tev li Pêşengeha Pirtûkan a Amedê bûn diyar kirin ku li gorî salên berê eleqeya ji bo pêşengehê kêm e û anîn ziman ku rewşa aboriyê bandor li ser pêşengehê jî kiriye.
Pêşengeha Pirtûkan a Amedê ya 10emîn ku ji aliyê Odeya Bazirganiyê ya Amedê û TUYAPê ve li Navenda Fûar û Kongreyê ya Navneteweyî ya Mezopotamyayê tê lidarxistin di roja 7emîn de berdewam dike. Di van rojên pêşengehê de bi hezaran kesî serdana pêşangehê kir û pirtûk stendin. Di pêşengehê de gelek standên weşanxaneyên Kurdî jî cihê xwe girtin e. Standên Weşanxaneyên Kurdî li benda xwîner û pirtûkhezan e.
Nivîskar û kesên ku tev li pêşengehê bûne derbarê eleqeya li ser pirtûk û standên Kurdî de ji Ajansa Welat (AW) re axivîn.
‘Pirtûkên nû nas bikin, biwînin û bidin xwendin’
Nivîskar Veysî Ulgen da zanîn ku ew çar sal in tev li pêşengehê dibe û pêşengeha îsal li gorî pêşengehên din qels e, tev li bûn jî kêm e û ev tişt gotin: “Eleqeya pirtûkên Kurdî li gorî sala din kêmtir e. Gelek sedemên vê rewşê hene. Em niha li vir standan kirê dikin, weşanxaneyên din jî kirê dikin. Pêwîste pêşengehên bêkirê bêne vekirin. Divê weşanxaneyên Kurd bi awayekî serbixwe pêşengehê vekin. Divê em bi pêşengeha TUYAPê re sînordar nemînin. Ji aliyê din ve jî bihayê pirtûkan zêde ye. Gel ji bo ku aboriya wan têrê nake nikarin pirtûkan bistînin û bi rehetî li pirtûkan binêrin. Ew jî sedemeke mezin e. Ji aliye Kurdî ve em niha di pêvajoyekê de ne divê em li çanda xwe zimanê xwe xwedî derkevin. Em ji vir bang dikin bila her kes werin pêşengehê. Bila li gel nivîskarên Kurd nîqaşan bikin, wan nas bikin. Pirtûkên nû nas bikin, bixwînin û bidin xwendinê. Zimanê kurdî zimanekî dewlemend e. Zimanê Kurdî bi wêjeyê re hatiye heta roja me. Bila gelê me werin berhemên xwe nas bikin.”
‘Divê em piştgiriya xebatên pirtûk û weşangeriyê bikin’
Welatiyê bi navê Nûrettîn Bûdak ê ku ji Çewligê ji bo pêşengehê hatiye Amedê jî wiha axivî: “Dema em pêşengeha pirtûkan a Amedê dinêrin, em dibînin ku bi rastî jî beşdarbûneke pir zêde tune ye. Kal û pîr li aliyekî, beşdarbûna mirovên me yên di asta mezinan de gelekî kêm e. Ev rewş nîşan dide ku li gorî gelên din di aliyê xwendinê de kêmasiyek heye. Divê em vê kêmasiyê bi awayekî ji holê rakin û xwendina pirtûkan ji gelê xwe bidin hezkirin. Gava ku piştgiriyeke sazkirî tune be, kêmasiyên mirovên me yên wekî nezanî, elimandî û nasnekirina civaka xwe hîn bêtir kûr dibe. Ez hêvî dikim ku çalakiyên bi vî rengî zêde bibin û gelê me dê bêtir hişyar bibe.”
‘Divê em nasnameya xwe bidin nasîn û li gorî wê tevbigerin’
Avşîn Demîrhan ku ji bo stendina pirtûkan hate pêşengegehê jî diyar kir ku ew ji pêşengeha pirtûkan pir hez dike û ji bo were pêşengehê dem ji bo wê ne girîng e û wiha got: “Her çi demê be jî ez têm pêşengehê. Ez pirtûkên mitolojî, felsefîk û yên bi zimanê Kurdî distînim. Bihayên pirtûkan hinekî zêde ne. Em jî li gorî budçeya xwe pirtûkan dikirin, lê heger bihayên wan hinekî din erzan bûya, me yê karibûya bêtir pirtûk bikiriyana. Hevalên min bi Kurdî nizanin, ez li dibistanê ji heval û mamosteyên xwe re dibêjim: ‘Hûn jî pirtûkên Kurdî bikirin, ez dikarim ji bo we wergerînim.’ Lê ew dibêjin ‘Na’. Dîsa jî ez ji hemû kesî re dibêjim; pirtûkên Kurdî bikirin. Ji ber ku em koka xwe dizanin, divê em nasnameya xwe winda nekin. Divê em nasnameya xwe bidin nasîn û li gorî wê tevbigerin.”
‘Eleqeya dayik û bavên me şanaziyê dide me’
Xebatkara Enstîtuya Kurdî ya Amedê Sûzan Bejan Tatli jî destnîşan kir ku di weşanxaneya wan de hem pirtûkên bi Kirmanckî hem jî yên bi Kurmancî hene û wiha axivî: “Eleqeya gel a ji bo pirtûkên bi Kirmanckî û Kurmancî pir baş û xweş e. Bi taybetî eleqeya dayik û bavên me şanaziyê dide me. Ew tên da ku zimanê xwe yê dayikê hînî zarokên xwe bikin. Li standa me hem ji bo zarokan hem jî ji bo ciwanan gelek pirtûkên bi Kurdî hene. Bi taybetî îsal seteke me ya taybet ku me nû derxistiye heye. Ev seta çîrokan a nû ya bi wêneyan ku me ji bo zarokên temenê pêşdibistanê û dibistana seretayî amade kiriye, îsal derket. Ji bilî vê, pirtûkên me yên perwerdehiyê û ferhengên me yên Zazakî û Kurmancî hene. Van pirtûkan pir dipirsin û heya niha ez dikarim bêjim zêde hatin firotin û eleqeya gel vê gavê baş e.”
