Nivîskar Şînasî Atabey, di gotara xwe ya nû de ku di rojnameya Yeni Yaşamê de bi manşeta “Erkên ku dikevin ser milê Aqilê Kurdan” hat weşandin de, qonaxa siyaseta kurd û civaka Kurd gihîştiyê bi hûrgilî nirxand. Atabey di nivîsa xwe ya berfireh de bal kişand ser avabûna hişmendî û aqilê Kurdan, pêwîstiya jiyana komînal û tifaqa dîrokî ya Kurd û Tirkan.
Li gorî gotara Atabey, civaka Kurd di pêvajoyeke veguherînê ya dîrokî re derbas dibe ku piştî Medan di dîrokê de yekem car e qonaxeke ewqas girîng tê jiyîn. Hûrgiliyên nirxandinên Şînasî Atabey yên di rojnameya Yeni Yaşamê de wiha ne: “Atabey di destpêka nivîsa xwe de destnîşan kir ku demên zor û zehmet rastiyan derdixin holê û ev rastî bi felsefe, îdeolojî û polîtîkayê pêk tên. Nivîskar anî ziman ku ‘aqilekî Kurd’ ava bûye û ev aqil, teralî û bêhişiya ku aqilên biyanî afirandibûn, ji holê radike. Aqilên biyanî yên ku hiş dagir kiribûn, hatin parçekirin. Ji aliyê aqilê Kurdan ve geşedanên gelek şoreşgerî derketin holê.”
Mîlada Kurdan û xeteriyên îhtîmala paşketinê
Di berdewamiya gotarê de, nivîskar bal kişand ser bandorên dagirkeriya zihnî yên ku hîn jî didomin û bilêv kir ku civak rastî endezyariyeke civakî ya tirsnak hatiye. Lê tevî vê yekê jî pêvajoyeke veguherînê ya cidî dest pê kiriye. Atabey ev pêvajo wekî ‘Mîlada Kurdan’ pênase kir û ev hişyarî da: “Heke ev qonax bi her awayî daxwazên xwe pêk neyne, dikare bibe sedema xetereyên mezintir û paşketinê. Pêwîst e aqilê Kurdan bi berpirsiyariyeke kûr bê civakîkirin û înşaya alternatîf pêk were.”
Ger kolektîf bibe tu hêz nikare li pêşiya aqilê Kurdan bisekine
Nivîskar, bêberpirsiyarî û ‘kesayeta têkçûyî’ ya di nava civakê de rexne kir û diyar kir ku heke xebateke kolektîf hebe, li pêşiya aqilê Kurdan yê ku hatiye afirandin tu astengî nikare bisekine. Atabey ev prensîba exlaqî derxist pêş: “Ya ku Kurdê têkçûyî, ketî û ji xwe reviyayî jiyaye, ez ê qet nejîm û nadim jiyandin!”
Nûjenkirina ruhê komînal û xencera di piştê re
Atabey diyar dike ku kapîtalîzm ne serdestê her tiştî ye û Kurd xwedî ruhekî komînal ê xurt in. Ji bo nûjenkirina vê kevneşopiyê bi paradîgmaya modernîteya demokratîk, Atabey destnîşan kir ku divê pêşî “xencera di piştê re” bê dîtin. Atabey ev xencer wekî asîmîlasyona dilxwazî, reva ji ziman, çand û xaka xwe pênase kir û bi gotineke Bûda bal kişand ser mijarê û wiha got: “Bêyî ku xencera di piştê re bê derxistin, divê mirov bi tiştek din re mijûl nebe. Tişta esasî derxistina xencerê ye.”
Pêwistiya afirîneriya polîtîk
Di nûçeyê de mijareke din a ku Atabey bi xurtî li ser disekine, yekitiya ‘gotin û jiyanê’ ye. Nivîskar diyar kir ku bêyî pratîkê nirxê gotinê nîne û pêwîstiya civakê îro bi ‘ruhê salên heftêyan’ heye. Derbarê polîtîkayê de jî, Atabey dîrok wekî ji sedî 98 dubarebûn û sedî 2 afirînerî nirxand. Wî anî ziman ku ji bo Kurdan polîtîka, li qiraxa latê meşîn e û ji bo mirov nekeve xwarê pêwîstî bi hostetî, pêşbînî û afirîneriya polîtîk heye.
‘Kurd êdî bûne kiryar: Dikarin biryara xwe bidin
Yek ji tespîtên herî girîng ên gotarê ew e ku Kurd li Rojhilata Navîn êdî bûne ‘kirde’ û dikarin biryarên xwe bi vîneke azad bidin. Atabey diyar kir ku Kurd êdî ferzkirinên derve û girêdayîbûna bi kesên din re qebûl nakin û entegrasyona demokratîk jî formûlasyona vê tercîha azad e.
Tifaqa Tirk û Kurdan û pêwistiya nûjenkirinê
Atabey li ser jiyana hevpar a hezar salî ya Kurd û Tirkan sekinî û diyar kir ku divê ev yekîtî di şert û mercên îroyîn de ji nû ve bê birêxistinkirin. Bi bibîrxistina damezrandina eyaleta Kurdistanê ya bi navenda Hemedanê ji aliyê Siltanê Selçûqiyan Sencer ve, nivîskar destnîşan kir ku mayîndebûna Tirkan a li Rojhilata Navîn bi tifaqa bi Kurdan re girêdayî ye. Atabey wiha nivîsand: “Sedsal e çareseriya pirsgirêka ku jê re dibêjin ‘beka’, tenê bi nûjenkirina tifaqa dîrokî ya Kurd û Tirkan pêkan e. Şerê Kurd û Tirkan dê her du gelan jî tune bike. Kurdên bê Tirk, Tirkên bê Kurd nikarin hebûna xwe biparêzin.”
Rexneya kêmasiya polîtîkayê
Di beşa dawî ya nivîsê de, Atabey kêmasiyên di qada polîtîk de bi zimanekî tund rexne kir. Atabey polîtîka wekî ‘xwîna ku diçe laşê gel û oksîjenê’ pênase kir û destnîşan kir ku ji ber hişên dagirkirî, gelek kes nikarin bibin mirovên polîtîk ên rastîn.
‘Polîtîka afirandin e’
Atabey rexne li hişmendiya daxwazker û li bendê mayînê kir û ev tişt nivîsandin: “Mirov mîna çûkên ku devê xwe vekirine, her tim tiştekî dixwazin. Lê polîtîka afirandin e. Hişmendiya desthilatdarî-dewletparêziyê hîn jî serdest e û li bendê ne ku kesek mafekî bide wan.
Bi Tirkan re avakirina sentezek nû
Dinyayeke wisa tune ye.” Nivîskar Şînasî Atabey gotara xwe ya di Yeni Yaşamê de bi van gotinan bi encam kir: “Kêmasî hene lê aqilê polîtîk ê Kurdan bi qêrîn û hewar tê avakirin. Ev avakirin bi Tirk re tê kirin. Armanc, bi hevparkirina aqilê dewleta Tirk û aqilê polîtîk ê Kurdan re, afirandina sentezeke nû ye.”
