• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

Şiyarbûna xwezayê û çar hêmanên wê: Cemre

Nûda Arici / AW

7 NÎSAN 2026 - 09:23
Kategorî: EKOLOJÎ, MANŞET
A A
Wan – Li Kurdistanê guherîna germahiya xwezayê, wek cemre tê binavkirin. Cemre ne tenê bûyereke ekolojîk e, her wiha sembola gihîştina çar hêmanên pîroz ên weke av, agir, ax û bayê ye.

Li gorî bawerî û salnameya gelêrî ya Kurdî, cemre “topên agir” in ku ji ezmanan dadikevin da ku sermayê bişkînin. Ev topên agir, sê gavên xwezayê şiyar dike û her gavek bi hêmanekê re dibe yek. Li gorî baweriya kevneşopî ya gelan, bi nêzîkbûna biharê re, cemre bi rêz dikeve ser hewa, av, axê. Ew nîşaneya guherîna demê ye. Cemre ku ji peyva erebî “cemrê” tê, wateya bizot û agirê sotik dide. Di çanda Kurdan de jî ev têgihiştin bi awayekî kûrtir tê şîrovekirin û wekî nîşana zindîbûna jiyanê tê pejirandin.

Li gorî vê baweriyê, yekem cemre dikeve hewayê û germbûna hewayê dest pê dike. Paşê cemre dikeve avê û av ji sarbûnê xelas dibe. Di dawiyê de jî cemre dikeve axê ku bi vê yekê re jiyan di nav axê de ji nû ve şîn dibe. Ev pêvajoyê ku di nav gel de bi zimanê “cemre ket” tê gotin, ne tenê guherîna demê ye, lê her wiha nîşaneya vejîna jiyanê ye.

Zivistan çû bihar hat, tarîtî çû ronahî hat

Cemre di heman demê de bi Newrozê re têkildar e. Newroz ku wekî roja nûbûn, azadî û hatina biharê tê pîrozkirin, bi agirê xwe jiyanê nû dike. Di vê çarçoveyê de cemre wekî pêşenga vê guherînê tê dîtin. Cemre wekî amadekariya xwezayê ye, Newroz jî encama wê ye. Cemre avê germ dike jiyan di nav avê de dest pê dike. Cemre hewayê germ dike jiyan hêsantir dibe. Cemre axê germ dike giya û dar şîn dibin. Di dawiyê de, agir di Newrozê de tê hilkirin. Dema ku cemreya dawî dikeve axê, êdî xweza bi temamî ji xewa zivistanê şiyar dibe. Ev dem ji bo gelê herêmê tê wateya destpêka kar û barên çandiniyê û nêzîkbûna Newrozê. Di bîra kal û pîran de, her cemreyek mizgîniyeke ku “Zivistan çû bihar hat, tarîtî çû ronahî hat” tê pênasekirin.

Di dîroka Kurdî de felsefeya cemreyê

Agir enerjiya jiyanê û ronahiyê ye. Hewa ruh û tevgerê nîşan dide. Av paqijî, zelalî û bereketa jiyanê ye. Ax dayik e ku hemû zindiyan xwedî dike û di nava xwe de dihewîne. Bi xûnavan germahî dikeve û qeşayên li ser çiyayên bilind dihelin û ava çem û kanîyan dilerize. Av dibe jiyan û di damarên erdê de dest bi gerê dike. Bi cemreyê re ax germ dibe, tovên di bin erdê de şiyar dibin, kulîlk serê xwe radikin û mijdara biharê dest pê dike. Ev gava dawî, amadekariya herî mezin a ji bo Newrozê ye. Di çanda Kurdî de ev çar hêman bingeha gerdûnê ne. Têkiliya cemreyê bi van hêmanan re nîşan dide ku mirov û xweza ji hev ne cuda ne.

Di wêjeya Kurdî de cemre

Di wêjeya Kurdî de mijara cemreyê yan jî germbûna xwezayê, bi taybetî bi navê “Hatina biharê” an jî “Zindîbûna xwezayê” tê penasekirin. Şairên me cemreyê wekî mizgîniya jiyaneke nû û sembola azadiyê dibînin.

Helbestvanê mezin ê Kurd Cegerxwîn helbesta xwe de bi van gotinan qala hatina biharê dike:

“Pêşî agirê cemreyê ket dilê erdê,
Berfa sar heliya, axê nefes girt di bin derdê
Cemre xelas bû, karê xwe sipart agirê geş,
Newroz hat û dinya bû rengîn, nema rûyê reş.”

Cemre çavdêriya pîr û kalan e

Mezinên Kurdan derbarê xwezayê de xwedî agahî û zanînên mezin in. Bi çavdêrî û şopandina xwezayê dikarin derbarê demsalan û avhewayê de agahiyan bidin û li gorî wê teşe bidin jîyana xwe. Welatiyê temen mezin Alî Edîş ku ji bo me behsa cemreyê kir, bi bîr xist ku ew sermaya zivistanê ne tenê xwezayê, di heman demê de dilê mirovan jî di qerisîne û got: “Bi ketina cemreyê ku xwezayê germ dike, dilê mirovan jî germ dibe. Dema zivistanê, laşê mirovî hişk û cemidiyê. Dema meha adarê gihiştê edî hewa nerm dibe, dilê mirov germ dibe û êdî mirov dizane ku bihar tê. Her wiha bi Kurdî ji cemreyê re dibêjin ‘ling’. Çar lingên salê hene. Cemreya ewilî dikeve hewayî, ya duyem dikeve avê, ya sêyem dikeve axê. Dema cemre kete axê, ax nerm dibe, berf xwe ji axê diqedîne. Dû re dinya germ û xweş dibe. Ber bi 5 û 6ê nîsanê ve xweza ji bo çandinê xwe amade dike. Her wiha darên fêkîyan dibişkivin.”

Alî Edîş diyar kir ku cemre çavdêriya kal û pîrên civakê ye û wiha got: “Ez jî ji dapîrên xwe hîn bûm ka cemre çi ye. Ez hêj zarok bûm xalê min di dema zivistanê li rojê dinêrî û dizanî ku befr an baran dê bê. Wê demê teqwîm û teknolojî nebû. Pîr û kalan bi çavdêriyên xwe ev yeke tecrûbe kirine.”

Etîket: biharCegerxwîncemrecemre ket axêHatina biharêtarîtî çû ronahî hatZindîbûna xwezayêZivistan çû bihar hat
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

Nezîr Ocek: Cegerxwîn textê xwe di dilê gelê Kurd de daniye

Nezîr Ocek: Cegerxwîn textê xwe di dilê gelê Kurd de daniye

22 COTMEH 2026
Westan bi gul û kulîlkên biharê xemiliye

Westan bi gul û kulîlkên biharê xemiliye

24 GULAN 2026
Navçeya Girê Sor bû deryaya kulîlkên sor

Navçeya Girê Sor bû deryaya kulîlkên sor

14 GULAN 2026
Biharê rûyê xwe nîşanî Artemêtan da

Biharê rûyê xwe nîşanî Artemêtan da

8 GULAN 2026
Navçeya Pîranê bi rengên biharê xemilî ye

Navçeya Pîranê bi rengên biharê xemilî ye

2 GULAN 2026
Li devera Keferûnê dîmenê biharê

Li devera Keferûnê dîmenê biharê

21 NÎSAN 2026

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne