Konferansê Huqûqnasanê Kurdan ê Demokratîkan o ke Amed de virazêno dest pêkerd. Endam û temsîlkarê sazgehanê huqûqî yê ke vernîya konferansî de qisey kerd dîyar kerd ke no konferans do bibo parçeyêkê Konferansê Huqûqnasanê Kurdîstanî û bingeyê Kongreya Yewîya Neteweyî.
Konferansê Huqûqnasanê Kurdan ê Demokratîkan o ke bi sloganê “Seba Azadî, Statu û Aştîya Huqûqê Demokratîkî” Salona Konferansê ya Kulturî ya Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî de virazêno, dest pêkerd. Konferans hetê Komeleya Huqûqnasanê seba Azadîye (OHD) ra yeno rayraberdene. Serekê baroyanê şaristananê Vakurê Kurdîstanî, rayberê sazgehanê huqûq û heqanê merdiman û xeylê avûkatî ptewrê konferansî bîyî. Sewbîna rayberê DEM Partî yê huqûqnasî zî konferans de amade bîyî. Konferans do 2 rojan dewam bikero û bi 5 roniştişan û 2 foruman virazîyo. Peynî de zî netîcenameyê konferansî do bêro eşkerakerdene. Konferans, seba canfedayanê azadî û demokrasî bi deqîqeyêke rêzgirewtiş dest pêkerd. Dima rêzgirewtişî sînevîzyono ke qalê têkoşînê avûkatanê Kurdan ê seba pawitişê heqanê şarê Kurdî û tedayê vera avûkatanê Kurdan û qetilkerdişê înan kerdêne, ame mojnayene. Dimayê sînevîzyonî endam û temsîlkarê sazgehanê ke konferans viraşto qisey kerd.
Destpêkê konferansî de Hemserekanê Pêroyî yê OHDyî Ekîn Yeter û Serhat Çakmak qisey kerd
Serhat Çakmak verê cû seba tewrbiyayîşî sipasê baro û sazgehanê huqûqî kerd û wina vat: “Ma sey Kurdan teberê huqûqî de ameyî verdayene û welatê ma zî bi sînoran ameyo parçekerdene. Ma sey huqûqnasan ewro na raştiya xo vînenî. Ma sey huqûqnasanê Kurdan, huqûqnasê şarêko bêhuquq ê. Ganî ma nê paradoksî na kongre de bi erjnê û ma do nê paradoksî de seba xo rayîrê ke awan bikerê û seba şarê xo bibê pêşeng. Ma do vilabiyayîşê Kurdan nê konferansî de bikerê yew û seba heme cayan bibê pêşeng.”
‘No konferans do bibo parçeyêke Konferansê Huqûqnasanê Kurdîstanî’
Ekîn Yeter zî vernîya qiseykerdişê xo de huqûqnasê ke têkoşînê huqûqî de ganê xo vîndî kerdê yad kerdî û wina vat: “No konferans tarîxî yo. No konferans dewamê Konferansê Huqûqnasanê Kurdîstanî yê serra 2013î yo. Ma do na konferansî de prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî û têkoşînê demê neweyî bi erjnê. Dewleta neteweyî serê yew netewî de ronîyena û netew û baweriyanê bînan çin kena. Sîstemê huqûqî zî goreyê naye yeno awankerdene. Kurdan qetî polîtîkayê çinkerdene qebûl nêkerdî û vera nê polîtîkayan xo ver da. Serewedaritişê Şêx Seîdî tena serewedartişêko dînî nêbi, eynî wext de serewedaritişêko neteweyî bi zî. Serewedartişê Agirî û dima ci zî wina bi. Kurdan bi nê serewedaritişan waşt ke bi heqanê xo biciwîyê. Komara Mahabadî hewldanê verênî ya Kurdan sey neteweyî bîye û nameyê Kurdan dinya de ame naskerdene. Kurdan mehkemeyanê serdestan de heqê Kurdan pawit û zaf huqûqnasê Kurdî ameyî qetilkerdene. tecrubeyê Başûr û Rojawanî zî nîşaneyê netîceyê têkoşînê Kurdan ê. Pawitişê nê destkewteyan nê demî de berpirsîyariyêka gird a. Garantîkerdişê heqanê Kurdan çarçewaya entegrasyonê demokratîkî de yew madeya nê prosesî yo. Sewbîna naskerdişê heqê ziwan û neteweyî yê şarê Kurdî nê prosesî de berpirsîyarîya ma ya. Eynî wext de awankerdişê huqûqê komunan û komelê demokratîkî zî berpirsîyarîya ma ya. No konferansê ma do bibo parçeyêkê konferansê gird ê Konferansê Huqûqnasanê Kurdîstanî û sewbîna seba Kongreya Yewbiyayîşê Neteweyî zî bingeyêk o.”
‘Ganî ma huqûqnasê Kurdan bibe yew û serê heqanê şarê Kurdî bixebitîyê’
Serekê Baroyê Amedî Abdulkadîr Guleçî zî ard ziwan ke no konferans eynî wext de seba çareserkerdişê meseleya Kurdan awankerdişê fîkîrêko hempar o û wina vat: “Meseleya Kurdan meseleya ziwan û kulturî ya zî. Seba ney zî tena bi sîyasetî çareser nêbena. Bi huqûq û edaletî mumkun a. Ganî ma serê heqê ziwan û statuyê Kurdan zî munaqeşeyan bikerê. Ma sey huqûqnasan mesul ê ke heqanê şarê Kurdî bipawê û seba nê heqan têkoşîn bikerê. Aştî tena bêvengkerdişê çekan nîya, eynî wext de naskerdişê heqanê şarê Kurdî ya zî. Gerek ma seba demokratîkkerdişê welatî, serê destûrêko bingeyîn ê neweyî bixebitî. Seba ney zî rolê ma huqûqnasanê Kurdan gird o. Fikrê ma çi beno wa bibo, gerek ma seba heqanê şarê Kurdî pîya bixebitîyê. Birêz Abdullah Ocalanî pêvînayîşêk xo de vato; ‘Tena partîyêka Kurdî nêeşkena temsîlê Kurdan bikero û ganî kongreyêka neteweyî virazîyo.’ Sewbîna birêz Abdullah Ocalanî bi fedakarîyêka girde seba hemserekîya kongre birêz Mesûd Barzanî û Leyla Zana pêşnîyar kerd. La çi heyf ke ende serrî ser o vîyartî, yewbiyayîşê Kurdan nêvirazîya. Ganî ma huqûqnasê Kurdan bibê yew û serê heqanê şarê Kurdî de bixebitîyê. Cinîyê pêşengî sey Zekîye Alkan û Berîtane mîyanê komelê Kurdan ra vejîyayî. Seba ney komelê demokratîkî bê azadîya cinîyan mumkîn nîya.”
‘Şarê Kurdî teberê huqûqî de ameyo verdayene’
Serekê Baroyê Mûşî Kadîr Karaçelîkî zî ard ziwan ke dima awankerdişê Komare şarê Kurdî teberê huqûqî de ameyo verdayene û wina dewam kerd: “Heqê bingeyînî yê şarê Kurdî ameyî binpaykerdene. Kurdbîyayîş tim rastê teda û qedexeyan ame. Huqûqnasê Kurdan mîyanê na bêhuquqîye de huqûqê Kurdan pawit û bedelê girdî dayê. Ez bawer kena no konferans do serê prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî de zî tesîr bikero ke heqê şarê Kurdî bêrê naskerdene.”
‘Ganî qanûnê çarçewa Serek Ocalanî reyde bêro muzakerekerdene’
Hemserekê Pêroyî yê Komeleya Heqanê Merdiman (ÎHD) Cîhan Aydinî zî qalê tarîxê bêstatuverdayîşê Kurdan kerd û nê çîyî ardî ziwan: “Dema komare de zî heme heqê neteweyî yê şarê Kurdî sey parçekerdişê welatî ameyî vînayene û çin ameyî hesibandene. Polîtîkayê asîmîlasyonî vera şarê Kurdî û heme şaran û baweriyanê cîyayan ameyî ferzkerdene. Neticeyê nê polîtîkayan de şerêko serê 40 serran ame ramitene. Nê prosesî de hewcedarî bi Komareka demokratîke esta ke heqê heme bawerî û şaran garantî bikera. Nika qalê qanûnê çarçewa yeno kerdene. La qanûn eke muxataban de nêro qisekerdene nêeşkeno çareserî bîyaro. Gerek qetî Serek Ocalanî reyde muzakere bêro kerdene û dimayê pêkerdişî bêro rojdemê meclisî. Eke wina nêbo, tehlukeyê binkewtişê prosesî est o.”
‘Ferhengê termanê huquqî yê Kurdkî do bêro çapkerdene’
Hemserekê Komeleya Cigêrayîş û Musnayîşê Huquqî (DAD-SAZ) Sîpan Gokanî zî diyar kerd ke goreyê cigêrayîşan derguşa demokrasî Hewremanê Kurdîstanî yo û wina vat: “Sey DAD-SAZî ma mizgînî danê ke mabênê 2 aşman de ferhengê termanê huqûqî yê Kurdkî do bêro çapkerdene. Kapasîteya ziwanê Kurdkî zî seba huqûqî kemî nîya. Ganî na prosesî de şertê Serek Ocalanî zî bêrê caardene ke Serek Ocalan bieşko rol û mîsyonê xo bi ca bîyaro. Gerek ma sey huqûqnasanê Kurdan zî nê karê pîrozî bi ziwanê Kurdkî bikerê.” Dima ra zî mesajê huqûqnasanê Kurdan ê Başûr, Rojhelat û Rojavayê Kurdîstanî yê ke seba konferansî bi dîmen û nuştekî erşawit bî, ameyî wendene û pêşkêşkerdene.
‘Meseleya kolektîfe tena bi naskerdişêko kolektîf çareser bena’
Endamê Buroya Huquqî ya Asrinî û endamê Heyetê Îmralîyî avûkat Faîk Ozgur Erolî zî vist vîr ke 11 serrî verê zî Amed de konferansê huqûqnasanê Kurdîstanî amebî viraştene û wina qisey kerd: “Ez bawer kena no konferansê ma zî do nê prosesî heme hetan ra mirdê xo bi erjno. Ma zaf rey serê weziyetê Serek Ocalanî va ke tecrîd verê çareserî û diyalogî gêno. Ganî ma na prosesî de zî çarçewa huqûqê Kurdbîyayîşî de serê huqûqêko demokratîkî de vinderê. Heme qanûnê vera sîyaset û welatê Kurdan cezakêrdişêko kolektîf bî. Kurdî kerdîbî hacetê cezakêrdişê kolektîfî. Meseleya kolektîfe tena bi naskerdişêko kolektîf çareser bena. Entegrasyonê demokratîkî bi naskerdişêko kolektîfî beno. Heqê şarê Kurdî gerek bi qanûnan bêrê garantîkerdene. Berpirsîyarîya ma zî pawitişê heqê kolektîf ê şarê Kurdî yo.”
Abdullah Ocalanî konferans selam kerd
Faîk Ozgur Erolî dewamê qiseykerdişê xo de da zanene ke pêvînayîşê 24ê gulane de Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî heme kesê ke tewrê konferansî benê înan rê selame xo erşawitî û wina vat: “Ma zî waştêne ke verê nê konferansî mesajê Serek Ocalanî şima bîyarê labelê pêvînayîş nêbî û destûr nêame dayene. No weziyetêko tehluke yo. Gerek ma bieşkê her hewte Serek Ocalanî reyde pêvînayîş bikerê. Goreyê merheleya ke proses resayo no çî nêbeno û ganî heme kesî bieşkê Serek Ocalanî reyde pêvînayîş bikerê.”
Badê qiseykerdişan konferans seba çapemenî girewte dewam kerd.
