Colemêrg – Guherîna avhewayê û kêmbarîna berfê û baranê zozanên li ser ekolojiya Zozanên Hurkan û Gime bandoreke neyînî dike. Li Hurkan keviyên berfê yên ku havînê jî li erdê diman heliyan e û li Gime jî her 3 gehrên avê jî hişk bûne.
Guherîna avhewayê di van 10 salên dawî de bandoreke neyînî li ser xwezaya Kurdistanê dike û gelek bedewiyên xwezayê bi talûkeya windabûnê re rû bi rû ne. Zozanên Hurkan û Gime yên navçeya Geverê ku bi bedewiya xwe balê dikşînin ser xwe, xwedî gelek gehrên avê (golên avê yên biçûk) ne û ev gehrên li van zozanan ji ber ı (zûha) bûne. Ava gehrên Gime ku ji bo zozanan nîşaneya jiyanê ne, yan gelek kêm bûne yan jî bi tevahî zûha bûne. Her wiha keviyên berfê ku di demsala havînê de jî nediheliyan, ji ber germa zêde ev çend sal in dihelin. Ev yek jî li ser ekosîstema zozanan û tevahî herêmê bandoreke neyînî dike. Ev her du zozan, ji bo xwedîkirina sewalkariyê gelek cihên taybet in û bi çereyê xwe têra sewalên gelê herêmê dike. Lê belê, helîna keviyên berfê û kêmbarîna berf û baranê çere jî kêm kiriye.
Keviyên berfê yên Hurkan dihelin
Zozanên Hurkan û Gime, ji ber şer ev çend sal in qedexe ne û têketina van zozanan bi destûra leşkeriyê pêkan e. Aliyek zozanan Gever, aliyek Oremar, aliyek Cîlo û aliyek jî Sat e û cihekî asê ye û gelek bilind in. Ji bo çûyîna Hurkan, ewilî di newalê de herêma Derdol mirov pêşwazî dike û di Derdolê de du kanî hene. Yek kaniya jêr û yek jî kaniya jor. Mirov li Derdolê ber bi jor ve qasî 5 kîlometreyan dimeşe û digihije Hurkan. Li lûtkeya herî bilind a Hurkan Gehra Terazinê û Meydan Dêzê hene û mirov li vir navçeya Geverê dibîne. Derdol û Hurkan heta Gehra Terazinê û Meydan Dêzê zozanên Gundê Xelkan ê eşîra Doskiyan in û hemtixûbên eşîra Oremariyan in. Weke erdnîgarî ciheke têr kevir in, lê belê cihên rast û gehrên avê jî lê hene.
Li Gime warên Ermeniyan hêj jî xûya ne
Gime ku zozanên Eşîra Oremariyan e, di lûtkeya herî bilind a çiya de dolek e û xwediyê 3 gehrên avê ye. Gelê herêmê ji van gehran re dibêjin Gehrên Gime. Gehrên Gime ji sedî 90 zûha bûne û çend kaniyên li wir jî hişk bûne. Guherîna avhewayê li vir jî bandoreke mezin kiriye û di demsala havînê de ji bo vexwarinê av nîne. Gime, cihekî kevnar e û tê payîn ku li vir 130 sal beriya niha Ermenî jiyan e. Li wir kavilên warên Ermeniyan hene û hêj jî dixûyin. Her wiha pireke ku bi sedan salan e bi keviran hatiye çêkirin jî hêj li ser pêyan e û tevî evqas salan jî xera nebûye.
