Enqere – Abdullah Ay ku di sala 1994an de gundê wan şewitî ye û 29 sal in li Enqereyê dijî hesreta xwe ya ji bo vegera gund anî ziman û xwest dewlet bi sûcên xwe re hevrû bibe, lêborînê bixwaze û ji bo kêsên dixwazin vegerin gundên xwe derfetan ava bike.
Li bakurê Kurdistanê di salên 1992-1995an de ji aliyê dewletê ve li gorî lêkolînan nêzî 4 hezar gund vala kiriye û şewitandiye û bi sedan welatî ji aliyê leşkeran ve hatine kuştin. Bi şewitandina gundan re bi tevahî zêdetirî 378 hezar kes li bajarên Kurdistanê koçber bûne û piraniya wan li bajarên rojavayê Tirkiyeyê bi cih bûne. Welatiyên ku ji cih û warên xwe koçber bûne li metropolan jî bi gelek zor û zahmetiyan re rû bi rû mane. Bi destpêkirina pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk re yek ji mijarên tê nîqaşkirin jî rûbirûmayîna dewletê ya bi sûcên xwe re ye. Welatiyên ku gundên wan hatine şewitandin jî li bendê ne ku di vê pêvajoyê de dewlet bi bi sûcên xwe re rû bi rû bimîne û zerar gundiyan bide wan da ku welatî bikaribin vegerin gundên xwe.
Yek ji kesên ku gundê wan hatiye şewitandin Abdullah Ay e. Abdullah Ay 75 salî ye û 29 sal in li xerîbiyê dijî. Abdullah Ay bi eslê xwe ji gundê Huseynî yê bi ser navçeya Licê ya Amedê ve ye. Gundê Huseynî jî di sala 1994an de ji aliyê leşkeran ve tê şewitandin. Piştî şewitandina gund Abdullah Ay 2 salan li navenda Amedê dimîne û piştre jî koçî Enqereyê dibe. Abdullah Ay ku 29 sal in li Enqereyê dijî û di xewn û xeyalên wî de vegera ji bo gund heye, tenê daxwaza wî ew ê ku dewlet bi sûcên xwe re rû bi rû bimîne û ji bo vegera wan a gund derfet bên çêkirin.
‘Her tiştên me şewitandin’
Abdullah Ay bi malbata xwe re li navçeya Yenîmahalle ya Enqerê dijî. Abdullah Ay ji ajansa me re qala serpêhatiya koçberiya xwe kir. Serpêhatiya vê malbatê di heman demê de çîroka bi hezaran welatiyên Kurd e. Ew jî bi şewitandina gund re neçarî koçberiyê bûye û niha jî li welatê xerîbiyê bi xwen û xeyalên gund re dijî. Abdullah Ay li aliyekî wêneyên gund nîşan dide û li aliyê din jî qala bêrîkirina xwe ya gund dike. Abdullah Ay bi gotina “Çîroka min kûr û dirêje” dest bi axaftinê kir û wiha qal kir: “Meha Gulanê bû. Beriya cejnê bû. Wê demê min têcirî (bazirganiya sewalan) dikir. Ji bo firotina pez ez hatibûm Enqereyê. Ez dema vegeriyam gund ya ku min dît nikarim ji bîr bikim. Li gund tiştek nemabû, her tişt şewitîbû. Mala me şewitîbû. Hevjîn û zarokên min jî çûbûn mala birayê min. Malbata min hemû di bin bataniyeke de bû. Ez pir êşiyam. Çîroka me jî li wir dest pê kir. Gelek kes li gund hatin binçavkirin. Leşkeran li biraziyê min dabû û xwestin wî bikujin.”
Xerîbî û zextên dewletê
Abdullah Ay û gundiyên xwe ji ber ku pergala cerdevaniyê qebûl nekirine, leşkeran gundê wan şewitandiye û ew bê cih û war dimînin. Malbata Ay piştre koçî navenda Amedê dike û dewlet li vir jî wan rehet berneda. Abdullah Ay bi malbata xwe ve li navenda Amedê xaniyek kirê dike lê ji ber zextên dewletê û aboriyê neçar dimîne ku ax û welatê xwe biterikîne û koç bibe. Piştî 2 salan Abdullah Ay bi malbata xwe ve di sala 1996an de koçî Enqereyê dibe û 29 sal in li Enqereyê dijî. Abdullah Ay li Enqereyê jî bi gelek pirsgirêkan re rû bi rû dimîne. Dewletê li vir jî wî rehet bernade. Abdullah Ay ji bo debara malê di gelek karan de dixebite û dibêje, “Li Enqereyê jî me gelek zehmetî kişandin. Ez di înşaetê de dixebitîm û zarokên min jî simît difirotin. Me bi vî awayî debara xwe kir. Her wiha diçûm dervayî bajêr berhevkirina findiqan. Bi wî awayî me debara xwe dikir. Li Enqereyê jî dev ji me bernedan. Her tim zext li ser me hebû. Hem zext li ser min hebû hem jî li ser malbatê. Ji min re digotin tu çima diçî HADEPê. Sîxurî li ser min ferz dikirin. Heta îro jî her tim li ser me zext hebûn. Lê me bi paş ve gav neavêt.”
‘Xwezî beriya mirinê vegeriyam gundê xwe’
Abdullah Ay li ser pirsa “Tu dixwazî vegerî gundê xwe” kelogirî bû û gotin di devê wî de lal dibin. Abdullah Ay bi gotinên, “Ez li Enqereyê dijîm lê xewnên min li gund in, rez û baxçeyê min, dara min, xewna min, gundê min e” hesreta xwe ya ji bo gund tînê ziman. Abdullah Ay dibêje, “Beriya mirinê xwezî vegeriyama gundê xwe” û wiha dirêjî da axaftina xwe: “Xaniyê min û axûrên me hemû şewitandin. Niha derfetên me tune ne ku em bikaribin xanî çêbikin. Her wiha tapuyên erdê me jî girtine, ji bilî cihê xanî tapuyên me jî tune ne. Heke xaniyê me çêkin û tapuyên me bidin me, em dixwazin biçin gundê xwe. Tapuyên hemû gundiyan tune ne. Xeyala me ew e ku biçim li gundê xwe xaniyekî çêbikim û bi aramî li gundê xwe bijîm. Ji 1996an vir ve ez neçûme gund.”
‘Divê dewlet lêborînê bixwaze’
Abdullah Ay di dawiya axaftina xwe de bal kişand ser “Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk” û xwest dewlet bi sûcên xwe re rû bi rû bimîne. Daxwaza Abdullah Ay jî weke gelek Kurdên ku gundê wan hatiye şewitandin ew e ku dewlet heqê zerara wan bide û ji bo vegerê derfetan çêbike. Abdullah Ay bi van gotinan axaftina xwe bi dawî kir: “Divê dewlet ji ber van sûcên ku kiriye lêborînê bixwaze û li xwe mikûr were. Xaniyên me, milkê me dîsa bide. Ji ber ku dewletê şewitand. Divê zerara wan jî dewlet bide. Divê em jî biçin ser mal û milkên xwe. Gorên bav, dayik û kalên me li wir in. Malên me li wir in. Em jî dixwazin vegerin cih û warên xwe.”
