Însiyatîfa Yekitiya Demokratîk di salvegera darbeya 12ê Îlonê de daxuyanî da û destnîşan kir ku pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk ji bo pêşî li mekanîka derbayan bigire gelek girîng e û got: “Şopen darbeya leşkerî bi tevahî rakirina Makezagona 82yan pêkan e.”
Însiyatîfa Yekitiya Demokratîk, bi boneya salvegera 46emîn a darbeya 12ê Îlona 1980an daxuyaniyeke niviskî weşand.
Însiyatîfa Yekitiya Demokratîk di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku zilma darbeya di hîşê gelan de zindiye û êrişên mezin li dijî jin, ciwan, Kurd, Elewî, kedar û Sosyalîstan pêk hatiyê. Her wiha di daxuyniyê de hat gotin ku darbeya 12ê îlonê weke şerê li dijî gelên Tirkiye Kurdistanê bûye û ev tişt gotin: “Bi hezaran kes hatin desteserkirin, li dijî sedan kesan biryara darvekirinê hat girtin û 50 kes hatin darvekirin. Komele hatin girtin, karmend ji kar hatin dûrxistin û bi hezaran kes di bin îşkenceyan re derbas bûn. Ev kiryarên zalimane nîşanî me didin ku darbeya 12ê Îlonê rasterast biryara şer a li dijî gelên Tirkiye û Kurdistanê bû.”
‘Darbe feraseta yek netew û yek ol belav kir’
Di daxuyaniyê de hat destnîşan kirin ku darbeyê bandoreke mezin li ser zimanê Kurdî jî kiriyê û wiha pê dê çû: “Darbekerên 12ê Îlonê karker hedef girtin û ji bo şikandina civaka rêxistinî rasterast li cem hêzên kapîtalîst cihê xwe girtin û bi bi vê armancê dawî li têkoşîna sendîqayî anîn. Herwiha darbeya 12ê Îlonê xizaniya civakî kûrtir kir, bi feraseta “yek netewe û yek ol” ziman û çand hatin înkarkirin. Zimanê Kurdî jî rasterast ji aliyê ev rejima darbekar hat qedexekirin. Çand û ziman û hebûna Kurd wekî sûc hat pejirandin. Em dikarin bibêjin ku sala 1980î di heman demê de ji nû ve nûjenkirina polîtîkayên asîmîlasyon, înkar û îmhayê ye. Lê wekî her zext û zordarî, rejima tepeserker jî li qadan û li zîndanan rastî berxwedaneke bêhempa hat.
‘Şopên darbeyê bi rakirina destûra wê pêkan e’
Ji Mazlûm Doganan heta Kemal Pîran berxwedana ku li zîndana Amedê derket holê, kirasê koletiyê çirand û şewqa xwe da çar aliyê welat. Îro di qonaxa ku em tê re derbas dibin de bendewariya gelan hevrûbûneke rasteqîn e. Lewra şopên 12ê Îlonê hê jî nehatine paqijkirin û travmaya ku gel rû bi rû maye ji holê nehatiye rakirin. Heta ku hin aliyên nijadperest îro bi pratîk û hişmendiya 12ê Îlonê dixwazin ku Kurdî li ser tabelayan jî neyê nivîsandin. Ji ber sedemên vî rengî, hewcedariya makezagoneke demokratîk li holê ye. Şopen darbeya leşkerî bi tevahî ancax bidawî hatina makezagona 82yan pêkan e.”
‘Pêvajoya ji bo pêşîgirtina darbeyan girîng e’
Di daxuyaniyê de bal kişandin ser pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk û wiha derbirî: “Em hemû darbeyên leşkerî û sîyasî red dikin û bang dikin ku pêşiya demokrasî, wekhevî û azadiyê heta hetayê were vekirin. Ji ber vê yekê, îro pêvajoya aştî û civaka demokratîk ji bo pêşî li mekanîka darbeyan were girtin gelek girîng e. Divê dewlet jî piştî ezmûna bi dehan salan vê rastiyê bibîne û ji bo sepandina yasaya çarçoveyî berpirsiyariya xwe bi awayekî lezgîn bîne cih. Bi van nêrînan, em hemû kesên ku di darbeya 12ê Îlonê de hatine qetilkirin bi rêzdarî bi bîr tînin û bang li hemû gelan dikin ku bi armanca civaka demokratîk di têkoşîna wekhevî, azadî û aştiyê de cih bigirin.”
