Cinîya ciwan a armenî Agathe Laurent kewta rêça keyeyê xo dima û verê xo dayo Wan. Agathe Laurent, dimayê 100 serran keyeyê xo de kesa verên a ke ameya Wan. Keyeyê aye wextê jenosîdî de şîyo Fransa û reyna nêagêrayo. Agathe zî wazena serebûtê keyeyê xo bimusa û agêra kokê xo.
Destpêkê serra 1915î de Stenbol de vera şarê armenî hêrişê sîstematîkî dest pêkerdî û nê hêrişî dima bîyî jenosîdêko pîl. Nê hedîseyî wextê Şerê Dinya yê Yewin de qewimîyayî. Prosesê girewtişan ra pey, bi sirgunkerdiş, koçberkerdişê bi darê zorî û qirkerdişanê hîra dewam kerd. No jenosîd bi sebebê xeylê hîkayeyanê bidejan û armenîyî ver bi Ewropa koç kerd.
Stenbol ra ver bi Parîs
Keyeyê Agathe Laurenta ke paytextê Fransa Parîs de ciwîyena, serra 1919î de hêrişan ra remayo û şîyo Parîs. Agathe zî kewta dimayê rêça keyeyê xo û ameya Kurdîstan û Tirkîya. Agathe Laurent aşme û nîm a ke Tirkîya de ya; hem semedê gêrayîşî hem zî semedê tarîxê keyeyê xo ameya. Kokê keyeyê aye reseno Wan, labelê vanî ke kalik û dapîrê aye Stenbol ra şîyê Fransa.
Bawkalê bawkalê aye deyîrî kom kerdê
Agathe Laurenta serebûtê keyeyê xo ra zaf haydar nîya labelê vanê keyeyê aye eslê xo Wan ra yo û demêk zî Stenbol de semtê Uskudar de mendo. Nameyê bawkalê bawkalê aye Tîgran Çitûnî bîyo. Ey deyîr û hîkayeyî qeyd kerdê. Nê semedî ra ey etnomuzîkologo namdar Gomîdas Vartabedî reyde xebate kerda.
Agathe Laurenta bi xo armenkî nêzana, o semed da nêeşkena kitabanê bawkalê xo biwana. Bawkalê aye muzîkjen nêbîyo labelê ey deyîrî qeyd kerdê, no zî bala Agathe Laurenta zaf anto.
Tîgran Çitûnî Gomîdasî reyde xebitîyayo
Bawkalê aye arêkerdoxo tewr jêhat ê Gomîdasî bîyo. O wext herêma Wanî ra vatêne “Vaspurakan.” Muzexaneyê Gomîdasî yê Êrîvanî de kitabêka ke tede bi seyan deyîrî est ê, Agathe rê erşawita. Nê deyîran ra 60 hebî yê bawkalê aye yê. Kitab de Armenkî ra vete, xeylê deyîrê Kurdkî û Tirkî zî est ê, labelê bi alfabeya Armenkî ameyê nuştene.
‘Rengê çimanê ma Gola Wanî ra yo’
Agathe Laurentî wina vana: “Naskerdişê Kurd, Tirk, Azerî û Suryanîyan ez zengîn kerda.” Aye verê xo dayo Wan ke Gola Wanî zî bivîno. Çunke domanîya aye de dapîr û bawkalê aye ci rê vatêne, ‘Ma rengê çimanê xo Gola Wanî ra girewto.’”
Agathe Laurent wazena nê mirazê keyeyê xo, nê kok û nê hîkayeyan bipawo û azê neweyî rê bida hesnayene.
