Şirnex – Gundê Şiyê yê navçeya Qilebanê gundekî Suryaniyan e. Piştî komkujiya Sayfo pir kêm Suryanî li gund mane û ji ber koçberiya Suryaniyan xaniyên gund jî hilweşiya ne.
Suryanî yek jî netewa qedîm a Kurdistanê ye. Suryanî li gelek bajarên Kurdiustanê bi cih bû ne. Yek ji van cihan jî navçeya Qileban a Şirnexê ye. Li navçeya Qilebanê 4 gundên Suryaniyan hene. Gundê Heres, Şiyê, Qelaçan, Galêp gundên Suryaniyan in. Suryanî li her derê rastî zext, êriş û komkujiyan hatinê. Li navçeya Qilebanê jî bi heman zext û komkujiyan re rû bi rû mane. Suryanî gelek caran rastî zext û êrişên êşîrên Kurd ên herêmê hatinê. Komkujiya Sayfo ku di dîroka Suryaniyan de komkujiyeke mezin e bandoreke mezin li ser Suryaniyên navçeya Qilebanê jî kir. Komkujiya Sayfo ku di sala 1915an de di dema Osmaniyan de li dijî Suryaniyan pêk hat li navçeya Qilebanê jî gelek Suryanî ji ber hatin kuştin, koçber bûn.
Suryanî ji ber komkujî û zextan neçar man koçber bikin. Piştî koç kirin gundê wan vala bûn. Li navçeya Qilebanê berê 3 hezar Suryanî lê dijiyan. Lê niha pir kêm kes li navçeyê mane. Hemû gundên Suryaniyan ên navçeya Qilebanê vala bû ne. Piraniya welatiyên Suryanî li derveyî welat dijîn. Di demsalên havînê de car caran vedigerin gundê xwe û dîsa diçin dervê welat. Ji ber ku kes li gund najîn, xaniyên wan edî bûne kavil. Welatiyên Suryanî weke hemû welatiyên Qilebanê bi çandinî û sewalkariyê debara xwe dikirin. Niha erdê wan jî ketiyê destê welatiyên Kurd ên herême.
Gundê Şiyê
Yek jî ji gundê Suryaniyan ê navçeya Qileban gundê Şiyê ye. Gundê Şiyê hem ji aliyê avê ve hem jî aliyê dar û axê ve gundekî dewlemend e. Di nav gund re çemek derbas dibe. Gund di nav daran de winda bû ye. Berê li gund nêzî 300 Suryanî hebûn. Gundiyan bi çandinî û sewalkariyê debara xwe dikirin. Weke hemû gundên Suryaniyên navçeya Qilebanê ew jî rastî zextên eşîrên Kurdan hatin û Komkujiya Sayfo bandoreke mezin li ser vî gundî jî kiriyê. Li gor lêkolînan gelek Suryanî li gundê Şiyê hatinê qetilkirin û hinek jî neçarî koçberiyê bû ne. Di sala 1993an de jî gund tevahî vala bû ye û niha xaniyên gund jî edî bû ne kavil.
Di nav kavilan de Şopa Suryaniyan
Weke ku nivîskarê Tirk Orhan Kemal dibêje, “Her gundê ku hatiye valakirin çîroka jiyaneke windabûyî ye” çîroka Suryaniyan jî di nav kavilên xaniyan de veşarî ye. Gundê Şiyê ku di sala 1993an de bi temamî vala bûye û niha xaniyên gund jî hilweşiya ne edî bû ye gundekî weran. Erd, zevî û darên gund jî ji şeniyên gundên derdorê re ma ne. Mîmariya xaniyan weke mîmariya gundên herême bi kevir û axê hatine çêkirin. Pir kêm xanî jî bi kevir û çîmento hatinê çêkirin. Lê ji bilî malek an jî 2 malan hemû xanî hilweşiya ne. Dera gund jî hilweşiyayê. Li gor gotinan Suryaniyên gundê Şiyê jî gelek zext û tahde dîtinê. Eşîrên Kurd ên derdorê welatiyên gundê Şiyê weke xulamê xwe dîtine û karê xwe bi wan dane kirin. Gelek caran jî dest danîne ser erd û zeviyên wan. Suryaniyên ku li pişt komkujiya Sayfo pir kêm li gund mane jî ji ber zext û tahdeya eşîrên Kurd neçarî koçberiyê bû ne. Piraniya wan koçberî derveyî welat û Ewropayê kirinê. Li pişt wan jî gundekî werankirî maye û xaniyên hilweşiyane çîroka gund û çîroka Suryaniyan vedibêje.
