Hemû cotkar, karker û gundî pincarê kelxê ji nêzîk ve nas dikin. Lê ji ber ku wekî pincarê kelbeş, harik, strîserk, tolik, ficêla û xerdelê nayê xwarin, zêde sûdên wê yên tenduristiyê nayê naskirin û nayê zanîn. Bêtir bi striyên xwe yên wekî derzî û şujinên tûj û kovika tovên xwe yên tûtik tê nasîn.
Pincarê Kelxê, her çend bi striyên xwe yên tuj mirovan diêşîne û dijwar e jî, ji bo tenduristiya mirovan ji gelek nexweşiyan re derman e.
Li bajarê Kurdistanê pinçarê kelxê li her derê çê dibe. Pincarekî bi strî ye. Hem pelê wê û hem jî qîfarê wê bi strî ye. Bi taybet dema diseride û tov digire, kulîlkên ku di kavikatov de vedibin rengê wan şîrik, tutîk û xemrî ne. Hinek ji wan jî sorgewez in. Bi taybetî her ku dendikê tov tijî dibin, striyên li dora tav wekî mertalên parastinê rêz bûne jî dijwar dibin.
Pincarê kelkê bi striyên xwe û kovika dendikê xwe tên zanîn. Bi zimanê latînî ji bo pincarê kelkê dibêjin”Milk Thistle”. Wekî dermanê tipa xwezayî tê zanîn. Li gorî lêkolînên pisporan gelek fêde û sûdê wê yên ji bo tenduristiyê hene.
Nebat ango pincarê kelxê di demsala biharê de şîn dibe. Di meha çile û sbatê de tovê wê zîl dide û bi taybetî di mehên bihar, nîsanê de bejnê davêje. Di meha nîsan gulanê de jî diserike û kulîlk lê dikevin. Ji pelê wê bigire heta qîvarê wê, ji qîvarê wê bigire heta kovika tovên wê tev bi strî ne. Di salên ku barana wê zêde û bihara wê germ be zêde bejnê davêje û bereketa wê zêde ye. Bejna wê hin caran bi hasî metreyekê bilind dibe û kovikên tovê wê bi qasî kefa destê mirovan ango mastêrekê mezin dibe. Piştî bejnê davêje, di orta kovika tovê wê de çîçekên rengê xemrî û tutîk vedibin. Ji bo her dendikek tov çîçekekê vedike. Di kovika tov de bi sedan çîçek vedibin. Ew çîçekên vedibin bi hasî 20 roj ango mehekê vekirî dibînin û dendikê tovê tijî dikin.
Dendikên kelxê dermanê gelek derdan e
Kelx her çend bi striyên xwe mirov û sewalan dûrî xwe dixe jî, bi rengê kulîlkên xwe û sûda dendikên xwe mêş, perperok, moz û kêzikan li xwe kom dike û zikê gelek sewalan têr dike. Li gorî pisporên tenduristiyê dendikê kelxê ji aliyê maddeya antîoksîdana silimarin (slymarin) ve gelek dewlemend e. Ji ber maddeya antîoksîdanê ji bo gelek nexweşiyan derman e. Ji ber minarel, vitamîn û antîoksîdanê ji bo gelek nexweşiyên fatreşk, kezeb, zirav û gurcikê derman e. Piştî diseride û tov lê dikevin, bizin gelek ji tovê wê hez dikin û ji bo xwarinê êrîşî kovikên tovê wan dikin. Mêşên hingiv ku ji kulîlkên wê xwedî dibin, tav û bereket dikeve hingivê wan. Her wiha dîsa bizinên ku ji tovê wê diçêrin, bereket dikeve şîrê wan.
Ji ber maddeyê silimarin xwedî taybetmendiya antioksidan, antiviral û antîinflamatuare. Ev jî ji bo gelek nexweşiyan dibe derman. Li dijî nexweşiyên wekî hepatit, fatreşk, kezebê derman e. Dîsa ji bo nexweşiyên mahden jî gelek xwedî sûd e. Rêjeya şekirê xwînê, hevsengiya kolesterolê jî kontrol dike û hevsengiyekê ava dike.
