Amed – Yılmaz Guney ku di sînemaya Kurdî û Tirkî de wekî “Qralê Kirêt” tê nasîn û bi lîstikvanî, senarîstî û derhêneriya xwe hem di dîroka sînemaya Tirkiyeyê hem jî di ya cîhanê de şopên kûr hiştine.
Yılmaz Guney ku navê wî yê rastî Yilmaz Pûtûn e, di 1ê Nîsana 1937an de li gundê Yenîceyê yê bi ser Edeneyê ve hatiye cîhanê. Bavê wî Hamît Putun ku ji malbateke naskirî ya Siwêrega Rihayê ye û diya wê Gullu Putun jî ji Mûşê ye. Yilmaz Guney di nav malbateke ku bi karê çandiniyê re mijûl dibû û xizan de mezin bû, di temenê xwe yê piçûk de şert û mercên dijwar ên jiyana Çukurovayê nas kir.
Di mehên havînê yên germ de di zeviyên pembo de paleyî kir, hin caran jî bi karên wekî şivantiya golikan xwest debara malbatê bike. Yilmaz Guney dibistana seretayî li Edeneyê qedand. Wî ev xizanî, ferqa di navbera çîn û pergala axatiyê ku di zaroktiya xwe de dîtibû û ew neheqiyên ku di wan salan de dîtibû, dê di demên pêş de bibûya bingeha sereke ya fîlmên ku paşê bê çêkirin.
Gavên Qralê Kirêt yên yekem (1950–1958)
Yilmaz Guneyê ku perwerdehiya xwe ya dibistana navîn û lîseyê li Lîseya Lawikan a Edeneyê domand û di wan deman de eleqeyeke mezin nîşanî wêje û sînemayê dida. Di salên lîseyê de bi bisiklêta xwe di şîrketên belavkirina fîlman de xebitî, di rojnameyên herêmî de çîrokên kurt û helbest weşandin. Tevî ku wî di cîhana hunerê de paşnavê “Putun” bi wateya fêkiyê navik-req ê ku şikandina wî zor e qebûl kiribû jî, paşê di sînemayê de bikaranîna paşnavê “Guney” tercîh kir.
Di sala 1957an de Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Enqereyê qezenc kir, lê piştî salekê derbasî Fakulteya Îktîsatê ya Zanîngeha Stenbolê bû û li Stenbolê bi cih bû. Li Stenbolê hem hewl da perwerdehiya xwe berdewam bike hem jî têkiliyên xwe yên bi cîhana wêjeyê û derdorên sînemayê re xurt kir. Di vê serdemê de di kovarên wekî ‘Yenî Ufuklar’ û ‘On Uç’ de nivîsên wî hatin weşandin. Di sala 1956an de ji ber çîroka xwe ya bi navê “Pergalên Bêhevhesabiya bi Sê Nenasan” ku bi hinceta propagandaya komunîzmê kiriye, doz li dijî wî hatibû vekirin, di jiyana wî de bû yekem nîşaneyên têkoşînên hiqûqî yên dirêj û zextên siyasî.
Jiyana sînemayê ya Yilmaz Guney (1958–1974)
Yilmaz Guney gava xwe ya yekem a profesyonel a di sînemayê de di sala 1958an de bi nasîna Atif Yılmaz re avêt. Di fîlmên “Zarokên Vî Welatî” û “Alageyîk” de hem beşdarî senaryoyan bû, hem jî wekî lîstikvan derket hember kamerayê. Lê di sala 1961ê de ji ber ku ji ber çîroka xwe ya salên lîseyê 1,5 sal cezayê girtîgehê û sirgûnê girtibû, neçar ma ku navber bide kariyera xwe ya sînemayê. Piştî ku di sala 1963yan de ji girtîgehê derket, bi lez vedigere sînemayê. Qalibên karakterên klasîk ên sînemayê yên wê serdemê dişkîne û rolên karakterên ji nav gel, tund, mexdur lê yên ku serê xwe netewînin dilîze. Temaşevan wê sekna wî ya esmer, bejinbilind û serbilind dipejirînin û navê Qralê Kirêt (Çîrkîn Qral) lê dikin. Di vê demê de bi hevkariya Lûtfî Akad, lîstikvaniya wî xurttir dibe.
Ji dawiya salên 1960î pê ve Yilmaz Guney dest bi derhêneriyê dike û di sînemaya Tirkiyeyê de sekna wî ya şoreşger ango sînemaya şoreşger dest pê dike.
* Hêvî – 1970: Fîlma ku behsa çareserîya feytoncî Cabbar ê ji Edeneyê û lêgerîna wî ya hêviyê dike, di sînemayê de wekî berhema “Reallîzma Civakî” tê qebûlkirin.
* Zemên, Bav, Mexdur: Bi van filman neheqiyên civakî, xizanî û jiyana mirovan a bindest tîne ber çavan.
Yilmaz Gûney di fîlmên xwe de ne tenê wekî aktorekî, wekî derhênerekî û senarîstekî bi bandor cih digire.
Di girtîgehê de jî fîlm afirandin (1971–1981)
Jiyana Yilmaz Guney bi aloziyên siyasî û girtinan şêwe girt. Di sala 1972yan de piştî darbeya 12ê Adarê bi îdiaya “alîkariya anarşîstan kiriye” hat girtin û ew şandin Girtîgeha Nevşehîrê. Di sala 1974an de bi efûya giştî serbest hate berdan. Demeke kurt ji bo çêkirina fîlmê “Endîşe” çû navçeya Yûmûrtalik a Edeneyê. Şeva 13ê Îlona 1974an di encama nîqaşeke li gazînoyekê de bi gulebarankirin û kuştina Dadwerê Navçeyê Sefa Mûtlû hat sûcdarkirin û di encama darizandinê de 19 sal cezayê girtîgehê li wî hat birîn. Yilmaz Guney û derdora wî jî îdia kirine ku ew bûyer qeza an jî provokasyon bû. Dema ku cezayê xwe dikişand jî ji sînemayê qut nebû. Di şert û mercên girtîgehê de berdewam kir ku senaryoyan binivîse û fîlmên xwe bi planên berfireh pêk bîne. Ev senaryo ji hêla hevalên wî yên dilsoz û derhênerên li derve ve wek film hatin çêkirin û amadekirin.
Ji wan filman;
* Kerî – 1978: Ji hêla Zekî Okten ve derhêneriya wê hatiye kirin û di asta navneteweyî de deng vedaye.
* Rê – 1981: Fîlma ku ji hêla Şerîf Goren ve hat kişandin, behsa çîroka pênc girtiyên ku bi destûr ji girtîgehê derketine dike.
Yılmaz Guney di sala 1981ê de piştî ku ji Girtîgeha Ispartayê bi destûr derdikeve, derbasî derveyî welat dibe.
Serkeftina Cannesê û dawiya jiyana wî (1981-1984)
Yilmaz Guney êdî li Fransayê bi cih dibe û ji welatîbûna Komara Tirkiyeyê tê derxistin. Di sala 1982yan de bi fîlmê “Rê” di Festîvala Fîlman a Cannesê de xelata herî mezin a Palmiyeya Zêrîn werdigire. Ev xelat di dîroka sînemaya Tirkiyeyê de heya wê rojê serkeftina herî mezin a navneteweyî bû. Bi sekn û axaftinên xwe yên di merasîma xelatkirinê de bû navenda baldariya çapemeniya cîhanê.
Di salên xwe yên sirgûnê yên li Ewropayê de li Parîsê beşdarî damezrandina Enstîtuya Kurdî ya Parîsê bû û xebatên xwe yên siyasî domandin. Di sala 1983yan de li Fransayê fîlmê xwe yê dawî yê bi navê “Dîwar” kişand ku rêxistina pergalê ji çavên zarokên di girtîgehê de rexne dikir. Lê belê şert û mercên girtîgehê û tempoya xebatê ya dijwar bandorek mezin li ser tendûristiya wî dike û rewşa wî her ku diçe xirab dibe.
Yilmaz Guney ê ku bi penceşêra mîdeyê ketibû, di 9ê Îlona 1984an de li Nexweşxaneya Saint-Antoine a Parîsê di 47 saliya xwe de jiyana xwe ji dest dide. Gora wî li Goristana navdar a Père Lachaise a li Parîsê, li nêzîkî gora Ahmet Kaya û Oscar Wilde de cîh digire.
