• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
22 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

Tewrêbîyayoxê COP31 kam bîyî, çi kenê?

Amed / AW

22 MIJDAR 2026 - 10:57
Kategorî: KIRMANCKÎ - DINYA, KIRMANCKÎ - EKOLOJÎ, KIRMANCKÎ - MANŞET
A A
Amed – Mesulê dewletan û wayîrê şirketanê pîlan ê ke xoza rê zerarê tewr pîlî danê, COP31 de Antalya de ameyî têhet û derheqê çareserîya xoza ya ke înan xeripnaya de munaqeşe kerd. Rapor û cigêrayîşê sazgeh û rêxistinanê ekolojîye mojnenê ke zerarê tewr pîlî xoza rê piştdarê û tewrêbîyayoxê COP31 danê.

Konferansê Neteweyanê Yewbîyayeyan ê Vurîyayîşê Îklîmî (COP31) kombîyayîşê xo yo 31. mabênê 9-20ê teşrîna peyêne de Antalya de kerd. Tewrêbîyayox û qiseykerê konferansî bi giranî yan mesulê ke îzin danê projeyê ke îklîmî lewitnenê bikewê felîyet yan zî wayîrê şirketanê petrolî, komirî, gazî, madenan û şirketanê ke bendan virazenê yê.

Erdogan: ‘Birîndarkerdişê mêşa hingimênî zî îhlalê heqî yo’

Serekkomarê Tirkîya Tayyîp Erdogan qiseykerdişê akerdişî yê COP31 de îdia kerd ke kulturê înan de hurmetkerdişê xoza est o û va: “Ma neteweyêkê winayên ê ke birîndarkerdişê mêşa hingimênî zî sey îhlalê heqan vînenê.” La dewrê îqtîdarê Erdoganî de projeyanê komir û madenan de mîlyonan darî ameyî birnayîş, bendê emnîyetî ameyî viraştiş, zozanî ameyî qedexekerdiş. Akbelenê Muglayî de seba ardişê komirê santralanê termîkan ê Yenîkoy û Kemerkoyî, daristan û darê zeytûnan ameyî birnayîş. Îliç de bi rijîyayîşê nêzdîyê 20 mîlyon metrekûb erdo ke bi sîyanur û metalanê giranan bî, 9 karkerî merdî. Goreyê cigêrayîşê Platforma Dorûver û Kulturê Egeyî (EGEÇEP) û sazgehê cigêrayîşî ideo, şirketê YK Enerjî ke ortaxê ey Lîmak Holdîng û IC Holdîng ê, ortaxê nê projeyan ê.

Hem piştî dayî COP31 hem zî darî birnayî

Lîmak Holdîng hetê Nîhat Ozdemîr û Sezaî Bacaksizî ra ameyo awankerdiş. IC Holdîng zî hetê Îbrahîm Çeçenî ra ameyo awankerdiş û o nika zî serekê heyetê îdareyî yo. Nê her di şirketî sîteyanê xo de dîyar kenê ke ê lîsteya piştdaranê îklîmî yê COP31 de ca gênê.

Cengîz Holdîng: Bi tozê maden û komirî heta konferansî

Mehmet Cengîz serekê Cengîz Holdîngî yo û ortaxê COP31 yo. Şirket warê enerjî û madenî de bi nameyê Etî Bakir, Etî Alumînyum û Cengîz Enerjî xebitîyeno. Goreyê cigêrayîşê ideo’yî, projeyê madenî yê şirketî yê Artvîn û Murgulî, bitaybetî projeyê cîyakerdişê zerrnî bi sîyanur, sebebê tehlukeyê ke awe û cuya ganîyan ser o yo ra raştê reaksîyonê dorûverperwerûn ameyo. Şirket wazeno ke kapasîteyê santralê komirî yê Çanî yê Çanakkaleyî 1.320 megawatan ra bikero 1.050 megawatî.

Ronesans Holdîng ke Erman Ilicakî awan kerdo, piştdarê COP31 yo. Goreyê EGEÇEP’î, fabrîkaya polîpropîlenî ya şirketî ya Ceyhanî propan, yanî berhemanê bingeyênan ê petrolî xebitnena. No made bi hawayêko direkt îklîm ser o tesîrêko negatîf keno. Sînpaş Holdîng ke Avnî Çelîkî awan kerdo zî mîyanê piştdaranê îklîmî de ca gêno û sebebê projeyanê înşaatî û awankerdişê erdanê xozayî ra hetê dorûverperweran ra yeno rexnekerdiş.

Hem wayîrê menfeetî yê hem zî dorûverperwer ê!

Koç Holdîng zî mîyanê ortax û piştdaranê COP31 de ca gêno. Şirket wayîrê Tupraşî yo ke rafînerîya petrolî ya tewr pîle ya Tirkîya ya. Sabanci Holdîng zî mîyanê ortaxîya vilakerdişê elektrîkî de yo. Nê her di şirketî projeyanê vilakerdişê elektrîkî de wayîrê menfeetî yê û xo sey pawitoxê xoza mojnenê.

COP31 de 103 şirket û lobîyê fosîlî est ê

Problem tena bi şirketanê Tirkîya ra sinordar nîyo. Goreyê raporê ortaxîya Kick Big Polluters Out (KBPO) yê 13ê teşrîna peyêne, 103 şirket û komeleyê sanayî yê ke benê sebebê xeripîyayîşê îklîmî tewrê COP31 bîyê. Înan ra 60 grubê sanayîya sotemenîyanê fosîlan û 16 zî fînansekerê na sanayî yê.

ExxonMobil bi 13, Amazon bi 12, TotalEnergies bi 5 û BlackRock bi 5 temsîlkaran tewrê COP31 bîyî. Sewbîna 100 bankayanê tewr pîlan ra 30 bankayî fînansekerê sanayîya fosîlî yê û tewrê konferansî bîyî. Goreyê hûmaranê raporê Banking on Climate Chaos 2026, nê bankayan mabênê 2021 û 2025 de pêro pîya 2,2 trîlyon dolarî ra zêdeyêr nê şirketan rê dayî. Na rêje nêzdîyê sera 40ê pêroyîyê fînansekerdişê bankayanê dinya yê seba na sanayî ya.

Awustralya û Brazîlya: Nameyî vurîyenê la aqûbet nêvurîyena

Serokwezîrê Avustralya Anthony Albanese qiseykerdişê xo yê 11ê teşrîna peyêne de va ke ê wazenê vurîyayîşê enerjîye û averberdişê çimeyanê pakan de pêşeng bê. Serokwezîr tehlukeyê berzbîyayîşê asta awa deryayan a dorûverê giravanê Pasîfîkî ser o zî vinderd. Goreyê raporê Meclîsê Îklîmî yê Awustralya yê 23ê adare ya 2026î, hukmatê Albaneseyî îzna 39 projeyanê neweyan ê hîrakerdişê çimeyanê petrol, gaz û komirî daya. Sewbîna projeyê gazî yê Woodside yê North West Shelfî heta serra 2070î û îzna sondajkerdişê 1.695 bîranê neweyan ê gazî heta serra 2081î derg kerde.

Serekê Brazîlya Lula da Silva newe weçîya û kombîyayîş de dewletan rê veng da ke krîzê îklîmî bikerê babeta sereke ya sîyasetê mîyanneteweyî. Hûmar û cigêrayîşî mojnenê ke daristanê herêma Amazonya bi hawayêko rêkûpêk kêm benê.

Sekreterê Pêroyî yê Neteweyanê Yewbîyayeyan António Guterres zî qiseykerdişê xo yê 11ê teşrîna peyêne de bale ante polîtîkayanê pawitişê xoza ser û va: “Bi sotemenîyanê fosîlan berhemê pîlî yenê qezenckerdiş la gerreyê ma yeno kiştiş.”

Hemverfekê COP31, Tirkîya û Awustralya, taslaxê 19ê teşrîna peyêne ra vateyê derheqê sotemenîyanê fosîlan de vetî. Parzûnkerdişê karbonî û teknolojîyê girewtiş û depokerdişê karbonî taslax de ca nêgirewt. Welatê ke aver şinê û welatê Afrîka zî seba fînansekerdişê pakkerdişê îklîmî sozê qewetinî û şênberî wazenê. Seba nê sebeban COP31 heta vizêr şan nêqedîya.

 

Tags: AkbelenAntalyaAntonio GuterresCOP31ÎlîçKBPOkrîzê îklîmîŞîrketîSotemenîyê FosîlîTayyîp Erdogan
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Ciwanan 25 welatan de seba ameyoxê xo çalakî kerd

Ciwanan 25 welatan de seba ameyoxê xo çalakî kerd

21 MIJDAR 2026
Cinîyan ra hişyarîya COP31î: Cinî mekanîzmayanê qerarî yê fînansmanê îklîmî de ca bigê

Cinîyan ra hişyarîya COP31î: Cinî mekanîzmayanê qerarî yê fînansmanê îklîmî de ca bigê

20 MIJDAR 2026
Tulay Hatîmogullari: COP31 seba dewamkerdişê sîstemê talanî kenê perde

Tulay Hatîmogullari: COP31 seba dewamkerdişê sîstemê talanî kenê perde

14 MIJDAR 2026
Têmîyanekîya COP31’î: Sozê konferansî bîyê nuşteyê ser awe

Têmîyanekîya COP31’î: Sozê konferansî bîyê nuşteyê ser awe

13 MIJDAR 2026
Antalya de gijoleke bîye: 4 karkerî cuya xo ra bîyî

Antalya de gijoleke bîye: 4 karkerî cuya xo ra bîyî

27 COTMEH 2026
Welatanê Ewropa rê seba polîtîkayanê îklîmî vengdayîşêko awarte

Welatanê Ewropa rê seba polîtîkayanê îklîmî vengdayîşêko awarte

29 TÎRMEH 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

YCK-KURD yê Marmara: ‘Wext wextê azadîye yo’

YCK-KURD yê Marmara: ‘Wext wextê azadîye yo’

22 MIJDAR 2026
Kayê ‘Serpêhatîyê Nîkoyê Şilbik’ Amed de ame nîşandayîş

Kayê ‘Serpêhatîyê Nîkoyê Şilbik’ Amed de ame nîşandayîş

22 MIJDAR 2026
Kamuran Tanhan: ‘Eke aştî wazenê, wa verê cû hepsîyanê nêweşan texlîye bikerê’

Kamuran Tanhan: ‘Eke aştî wazenê, wa verê cû hepsîyanê nêweşan texlîye bikerê’

22 MIJDAR 2026
‘Ma do vera şerê xususî, tîryak û fuhuşî bi komîneyan xo rêxistin bikerê’

‘Ma do vera şerê xususî, tîryak û fuhuşî bi komîneyan xo rêxistin bikerê’

22 MIJDAR 2026
Sabahattîn Tekîn badê 30 serran texlîye bî: ‘Wayîrê Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî bivejîyê’

Sabahattîn Tekîn badê 30 serran texlîye bî: ‘Wayîrê Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî bivejîyê’

22 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (308)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne