Amed – Hunermendê Kurd Ahmet Kaya yê ku bi stranên xwe bû dengê gelên bindest û ji ber xwesteka xwe ya gotina straneke Kurdî êrişek nijadperest lê hatibû kirin li gel ku 26 sal bi ser koça wî re derbas bûye jî hê jî bandoreke şoreşgerî û hunermendiyek rasteqîn li ser civak û nifşên nû dike.
Hunermendê Kurd Ahmet Kaya di 28ê Cotmeha 1957an de li bajarê Meletiyê wekî zarokê pêncemîn ê malbateke karker hate dinê. Malbata Ahmet Kaya beriya ku ew were dinê, ji ber pirsgirêkên aborî û tunebûna derfetên kar ên li gund, ji navçeya Çêlikan a Semsûrê koçî bajarê Meletiyê kiribû. Ahmet Kaya zarokatiya xwe di nav şert û mercên karkerî û xizaniyê de li Meletiyê derbas kir. Wî dibistana seretayî li Meletiyê xwend û di demên vala de ji bo alîkariya debara malbata xwe di dikaneke firotina qeyd û kasetan de xebitî. Têkiliya wî ya yekem a bi muzîkê re jî li vê dikanê û bi tembûra ku bavê wî di 6 saliya wî de jê re kirîbû destpê kir.

Koça ber bi Stenbolê ve
Piştî ku bavê wî di sala 1972yan de ji kargeha Sumerbankê teqawid bû, pirsgirêkên debarê yên malbatê girantir bûn. Ji bo jiyaneke baştir ava bikin û kar bibînin, malbatê biryar da ku ji Meletiyê koçî Stenbolê bike. Ahmet Kaya di 15 saliya xwe de rastiya giran a metropolan bi çavên xwe dît û têkoşîna jiyanê da. Ji ber rewşa aborî ya malbatê neçar ma ku dev ji dibistanê berde û ji bo piştgiriyê bide aboriya malbatê dest bi xebatê kir. Ev koçberiya ji Semsûrê ber bi Meletiyê û ji wir ve jî ber bi Stenbolê, di hiş û hestên wî de şopeke kûr hişt û di salên pêş de bû mijara gelek stranên wî yên li ser xerîbî, ked û koçberiyê.
Salên 1980yî û girtîgeh
Piştî darbeya leşkerî ya 12ê Îlona 1980ê, li Tirkiyeyê zextên giran li ser rewşenbîr, şoreşger û hunermendan dest pê kir. Ahmet Kaya jî di vê pêvajoyê de ji ber çalakiyên xwe yên siyasî û têkiliyên xwe rastî zextan hat. Di destpêka salên 1980ê de di operasyoneke polîsan de hat girtin. Ahmet Kaya nêzî 3 mehan di zindanê de ma. Wî di wê demê de êş û zehmetiyên girtiyan ji nêz ve dîtin. Piştî ku ji zindanê derket, ev ezmûn û zextên serdema darbeyê bûn bingeha muzîka wî ya protest û di sala 1985an de albûma xwe ya yekem a bi navê “Ağlama Bebeğim” derxist.
Xebatên wî yên muzîkê, albûm û çavkaniya stranên wî
Ahmet Kaya di jiyana xwe ya hunerî de bi şêwazeke nû di qada muzîkê de cihê xwe girt. Wî di navbera salên 1985 û 2000î de gelek albûm derxistin. Piştî wefata wî jî gelek albûmên ku ji tomarên wî yên mayî hatibûn amadekirin hatin weşandin. Bi giştî zêdetirî 200 stranên wî di van albûman de cih girtin.
Çavkaniya sereke ya stranên Ahmet Kaya êşên civakî, jiyana karkeran, hesreta welêt, zindan û têkoşîna azadiyê bû. Ji bilî gotin û awazên bi xwe çêkirine, wî helbestên gelek helbestvanên navdar kirin stran. Bi taybetî helbestên helbestvanê Kurd ê ji Dêrsimê Yûsûf Hayaloglu di hunera wî de cihekî girîng girt. Her wiha wî helbestên Ehmed Arîf, Yilmaz Odabaşi, Nazim Hîkmet, Can Yucel, Attîla Îlhan, Nevzat Çelîk, Hasan Huseyîn Korkmazgîl û Sabahattîn Alî bi awazên xwe yên taybet xwendin û gihandin bi milyonan kesan.

Albûmên ku hatin qedexekirin
Di jiyana hunerî ya Ahmet Kaya de gelek berhemên wî rastî sansûr û qedexeyan hatin. Albûma wî ya yekem a sala 1985an a bi navê “Ağlama Bebeğim” piştî darbeya 12ê Îlonê wekî bixeter hat dîtin û belavkirina wê hat qedexekirin. Piştî nerazîbûnan qedexe rabû û stranên wî li her derê deng veda.
Her wiha albûma wî ya bi navê “Şarkılarım Dağlara” ku bi zêdetirî 2 milyon û 800 hezar hatibû firotin rastî qedexeyê hat. Ji ber gotinên di strana “Özgür Çağrı” de ku digot “Kekê te rojekê ji çiyê vedigere, tu yê hembêz bikî berxika min”, bi hinceta propagandaya rêxistinê kiriye, albûm hat komkirin û konserên wî hatin qedexekirin. Ji bilî van, strana wî ya bi navê “Kod Adı Bahtiyar” bi hinceta ku navê Bahtiyar navê kod ê gerîlayekî ye û stranên wekî “Hani Benim Gençliğim” û “Doğum Günün Kutlu Olsun” jî li herêmê bi hinceta ku dibin sedema buyerên civakî di radyo û televizyonan de hatin qedexekirin.
Gotina, ‘Ez ê stranek Kurdî bibêjim’ û êrîşên nijadperest
Di 10ê Sibata 1999an de, di şeva xelatdayînê ya Komeleya Rojnamegerên Magazînê de, Ahmet Kaya wekî hunermendê salê hat hilbijartin. Ahmet Kaya di axaftina xwe ya wergirtina xelatê de gotinên, ‘Ez vê xelatê ji bo Dayikên Şemiyê, ji bo kedkarên çapemeniyê û ji bo hemû gelê Tirkiyeyê digirim. Her wiha ez dixwazim tiştekî eşkere bikim; ji ber ku ez bi eslê xwe Kurd im, ez ê di albûma xwe ya nû de straneke Kurdî bibêjim û klîbekê jê re bikêşim. Ez dizanim ku li vî welatî mirovên wêrek hene ku dê vê klîbê biweşînin.” Bi lêv kirin. Piştî van gotinan, beşek ji kesên di salonê de kevçî û çetel avêtin ser wî û êrîşeke nijadperest pêk anîn. Ahmet Kaya li hemberî vê êrîşê û zextên piştî wê jî paşve gav neavêt û di hevpeyvînên xwe de diyar kir ku ew tu carî ji nasnameya xwe ya Kurd û daxwaza azadiyê poşman nabe.
Jiyana Ahmet Kaya a lî sirgûniyê dest pê kir
Piştî buyera şeva xelatdayînê derbarê Ahmet Kaya de doz hatin vekirin û bi salan cezayê zindanê lê hat birîn. Ahmet Kaya di hezîrana 1999an de neçar ma ku koçî Fransayê bike. Ahmet Kaya li sirgûniyê jî xebatên xwe yên hunerî û siyasî berdewam kirin. Ew bi civaka Kurd a li Ewrûpayê re hat ba hev û di gelek mîhrîcan û konserên Kurdan de derket ser dikê. Di konserên xwe yên li Ewrûpayê de her tim piştgirî da têkoşîna azadiyê ya gelê Kurd. Ahmet Kaya di axaftinên xwe yên li ser dikê dikir de digot ku ew dengê gelê Kurd e û hesreta wî ya herî mezin ew e ku rojekê vegere welatê xwe û li Amedê konserekê bide. Hunermendê Kurd di 16ê Mijdara 2000î de, di 43 saliya xwe de li Parîsê di encama krîza dil de jiyana xwe ji dest da û li Goristana Père Lachaise ya Parîsê hat veşartin.
Mîrasa wî berdewam dike
Tevî ku 26 sal in ji nav me koç kiriye jî, deng û stranên Ahmet Kaya îro jî li kolan, mal, zindan û hemû qadên têkoşînê deng vedidin. Ew di nav civaka Kurd de ne tenê wekî hunermendekî, lê wekî sembola rûmet, wêrekî û xwedîderketina li nasnameya xwe tê dîtin. Helwesta wî ya di şeva xelatdayînê de ya ji bo zimanê Kurdî, di bîra civaka Kurd de cihekî taybet girtiye û bûye mînakeke dîrokî.
Îro bi taybetî nifşên nû û ciwanên Kurd bi stranên wî mezin dibin û bi saya berhemên wî dîroka têkoşîn, sirgûn û êşên gelê xwe nas dikin. Her wiha hunermendên ciwan ên Kurd şêwaza wî ya protest û wêrekiya wî ya li ser dikê ji bo xwe wekî çavkanî û mînak dibînin. Strana wî ya kurdî ya bi navê “Karwan” jî îro li seranserê Kurdistanê û li cîhanê wekî nîşaneya hesreta wî ya ji bo welêt û zimanê dayikê di dilê gelê Kurd de dijî.













