Di hilbijartinên Îsraîlê de Tifaqa Netanyahû ji 120 kursiyên parlamentoyê 53 kursî bi dest xistin. Ji bo avakirina hikûmetê pêdivî bi 61 kursiyan heye. Ji bo Netanyahû karibe hikûmetê ava bike divê bi partiyên din re tifaqa firahtir bike.
Di hilbijartinên parlamentoya Îsraîlê yên ku di 27ê Cotmeha 2026an de hatin kirin de, tu aliyekî siyasî nekarî piraniya kursiyên parlamentoyê bi dest bixe. Her çend partiya Likud a Benjamin Netanyahû ji hilbijartinê partiya herî bi hêz derketibe pêş jî tifaqa wî nikare bêyî piştgiriya aliyên din hikûmetê ava bike. Bilindbûna beşdariya hilbijartinê û zêdebûna dengên partiyên Ereb jî bû bû mijareke din a hilbijatinan.
Di parlamentoyê de hevsengiyên nû
Li gorî encamên pêşîn ên hilbijartina dengên ku hêj jî nebûye ji sedî sed, ji 120 kursiyên Knessetê ya parlamentoya Îsraîlê, 53 kursî dikevin destê bloka Netanyahû, 48 kursî dikevin destê bloka muxalefetê û 19 kursî jî ji bo her du lîsteyên siyasî yên Ereb têne texmînkirin. Ji ber ku jimartina hin dengan hîn jî didome, ev hejmar dikarin biguherin.
Li gorî encamên pêş ên hilbijartinan kursî wiha dabeş dibin
Likud:27 kursî
Yashar: 21 kursî
Hevbeş (Beyachad): 12 kursî- Lîsteya Hevbeş a Ereb: 12 kursî
Demokrat: 8 kursî
Yisrael Beiteinu: 7 kursî
Ra’am: 7 kursî
Otzma Yehudit: 7 kursî
Yahadut Hatorah: 7 kursî
Şas: 6 kursî
Partiya Siyonîst a Olî: 6 kursî.
Ji bo avakirina hikûmetê herî kêm pêdivî bi 61 parlamenteran heye. Ji ber vê yekê, ne partiya ku herî zêde deng girtiye, partiya karibe 61 kursiyan an jî tifaqa ku 61 kursiyan zêdetir ava bûye dikare hikûmetê ava bike.
Netanyahû dê çawa desthilatê biparêze?
Netanyahû, ku ji serokwezîrên herî dirêjtirîn ê Îsraîlê ye, tevî rexneyên li ser rêveberiya wî ya piştî êrîşên 7ê Cotmeha 2023an û şerên dawî, hîn jî di nav pêşengên sereke yên siyaseta welêt de ye. Lê encamên hilbijartinê nîşan didin ku avakirina hikûmetê ji bo wî dê bi danûstandinên dijwar ve girêdayî be.
Netanyahû ji bo karibe desthlatdariya xwe bidomîne dibe ku berê xwe bide hevkarên xwe yên rastgir, olî û rastgirên tund. Lê 53 kursî ji bo piraniya parlamentoyê bes nînin. Vebijarka din a wî jî ew ku ji bo avakirina hikûmeteke hevbeş divê bi hêzên din ên muxalefetê re tifaqa xwe firahtir bike.
Di aliyê din de, Gadi Eisenkot û hêzên muxalefetê jî nikarin bêyî piştgiriya parlamenteran hikûmetê ava bikin. Her çend bi hev re 48 kursî bi dest xistibin jî, ji piraniyê dûr in. Ji ber vê yekê, her du alî neçar in ku ji bo peydakirina piştgiriyê, bi partiyên din re bikevin danûstandinan.
Pergala hilbijartinê û sînorên temsîliyeta demokratîk
Îsraîl pergala temsîliyeta rêjeyî bi kar tîne. Di vê pergalê de welat wekî yek herêma hilbijartinê tê hesibandin û hemwelatiyan dengê xwe didin lîsteyên partiyan. Kursiyên parlamentoyê li gorî rêjeya dengên tê dabeşkirin. Ji bo ku lîsteyek karibe bikeve parlamentoyê, divê benda herî kêm a parlamentoyê ji sedî 3,25 zêdetir dengan bistîne.
Ev pergal dikare temsîliyeta hêzên cuda yên siyasî û civakî zêde bike û rê li ber ku dengên komên biçûk jî di parlamentoyê de bê temsîlkirin veke. Lê di heman demê de, ev pergal bo avakirina hikûmetê rê li ber tifaq û koalîsyonê vedike.
Ji aliyê demokratîk ve, hebûna hilbijartinên azad, mafê dengdanê, pêşbaziyeke wekhev û temsîliyeta pirrengî girîng in. Lê tenê hebûna hilbijartinan ji bo pêkanîna demokrasiyeke tam bes nîne. Mafên hemwelatiyan, mafên hindikahiyan, azadiya ragihandinê û berpirsiyariya desthilatê jî divê bên parastin. Lewma liv û tevgerên partiyên siyasî yên bi partî û aliyên din ve, mafê xwe îfadekirinê yê gel, têkiliyên bi komên cuda yên civakê ji encamên hejmarî yên hilbijartinan girîngtir e.
Beşdariya gel û helwesta muxalefetê
Li gorî agahiyên ji ajansên nûçeyan yên Îsraîlê, rêjeya beşdariya dengderan gihîştiye ji sedî 77,7an û ev rêje ji hilbijartinên 2022an bilindtir e. Beşdariya bilind a dengderên Ereb jî balkêş e û rola wan a di hevsengiyên parlamentoyê de xwedî bandor e. Lîsteya Hevbeş a Ereb ragihand ku dengên gelê Ereb bûne alîkar ku Netanyahû û hevkarên wî piraniya dengan negirin. Lîste soz da ku ji bo pêşîlêgirtina vegera hikûmeta wî dê piştgiriya alternatîfekê bike.
Tifaq çênebin hilbijartin tên dubarekirin
Eisenkot got ku aliyê wî dê ji bo guhertinê û avakirina hikûmeteke nû bixebite. Lê di nav muxalefetê de li ser hevkariya rasterast bi partiyên Ereb nêrînên cuda hene. Ev yek jî dike ku tifaqa li dijî Netanyahû lewaz bibe û bibe sedema avabûna hikûmeta koma Netanyahû. Piştî eşkerekirina encamên fermî, Serokê Îsraîlê Isaac Herzog dê bi serokên partiyan re bişêwire û daxwaza avakirina hikûmetê bike. Heke tu alî nikaribe piraniyê peyda bike, heya hilbijartin tên nûkirin serokwezîrê heyî dê li ser erkê be.
Encama hilbijartinan ji ber hevsengiyên heyî tenê bi pêşketina Likudê an jî bi kursiyên muxalefetê nayê pîvandin. Pirsên sereke ev in ku dê kî bikaribe koalîsyonekê ava bike, ji bo lihevkirinê dê partî werin ba hev, dê ev guhertin çiqas bandorê li siyaseta navxweyî, mafên hemwelatiyan û siyaseta herêmê ya Îsraîlê bike.
