Endama Kolektîfa Polen Ekolojiyê Medîne Açikgozê anî ziman ku rizgarbûna sewalan girêdayî avakirina civakeke nû û bidawîkirina cihêkariya di navbera mirov û sewalan de ye.
Di dîrokê de têkiliya mirov û sewalan heta astekî li ser esasa di mayîna jiyanê de ye. Piştê ku mirov amûrên ji bo nêçîra sewalan li pêş dixe ji xwezayê jî dûr dikeve. Êdî mirov wan amûran hem li ser xwezayê û hem jî li ser sewalan digihîjine asteke metirsîdar. Ev amûrên neçîrê, agir û kemînên cur bi cur desthilatdariya mirovan a li ser sewalan û xwezayê nîşan dide. Mirov sewalan ji bo xwedîkirine kedî dike û li ser sewalan dibe xwedî milk. Milkiyeta li ser sewalan bi xwe re dibe ku desthiladariya mirovan a li hemberî xwezayê jî nîşan dide. Ew rewş jî di serdema çandinî û heta pergela kapîtalîzmê bi awayekî herî dijwar didome. Mirov dikare bibejê ku koleyên yekemîn sewal in û destpêkirina rizgarkirina sewalan bi xwe re rizgarbûna mirovên bindest jî bîne. Ji bo vê jî pêwîst e ku hişmendiyek û civakeke ekolojîk bê avakirin.
Endama Kolektîfa Polen Ekelojiyê ya Koma Xebata Rizgarbûna Sewalan Medîne Açikgoz derbarê metirsiya li ser sewalan û rizgarbûna sewalan ji bo mirovahiyê tê çi wateyê ji Ajansa Welat (AW) re nirxand.
‘Kedîkirina sewalan tahakûma mirovan a li ser xwezayê mêzintir kiriye’
Medîne Açikgoz diyar kir ku kedîkirina sewalan desthiladariya mirovan a li ser xwezayê derxistiye asteke din û wiha got: “Ji hebûna mirovan vir ve mirov û xweza di nav têkiliyekê dîyalektîk de bûne. Xweza, laşê mirovan a înorganîk e. Mirov bi saya keda xwe bandor li ser xwezayê dike û xwezayê diguherîne. Ev pêvajoya guherînê mirov xwe jî diguherine. Di dîrokên dûr de mirov li gorî sewalên din ji hêla fîzîkî ve gelekî qels bû. Wek sewalên din pençe û diranên bi hêz lê tine bûn û li ber sermayê parastina wê bi sînordar bû. Ew rewş dibû sedem ku mirov li ber sewalên dirinde qels bimîne. Ji bilî vê jî hin taybetmendiyên mirovan derketin pêş. Mirovan ji xwe re amûrên nêçîrê çêkirine, ji bo mayîne holikan çêkirine, kinc amade kirine û bi kontrolkirina agir ve ji bo parastina xwe pêşketinan derxistin holê. Bi vî awayî mirov li her derê belav bûn û li ser sewalan bandoreke bi hêz çêkirin. Dema neçîrê sewal ji bo xwarinê çavkaniyên girîng bûn. Lê mirov nikare têkiliya navbera mirov û sewalan tenê bi vî şeklî binirxîne. Di dîrokê de her komûn (civat) têkiliyên hevdu cuda bi sewalan re danîne. Dema ku jiyana bi cih û çandinî pêş dikeve têkiliyên navbera mirov û sewalan jî bi asteke girîng digûhere. Sewal tên kedîkirin û ji bo sewalkariyê tên xwedîkirin. Ev jî pêşiya vî tiştî vedike ku sewal ji bo hilberînê tên bikaranîn. Sewal ji bo berhemên wek şîr û hêk, ji bo çûyîna rê û kişandina baran, ji bo hilberîna goşt, ajotina erd tên bi karanîn. Ji ber vê sedemê sewal êdî ne tenê ji bo nêçîrê û xwarinê tên bikaranîn ji bilî vê jî tên bikaranîn û sewal dikevin bin milkiyeta mirovan. Ew guherîn têkiliya di navbera mirov û sewalan jî dibe asteke din. Kedîkirina sewalan, ji bo hilberînê bikaranîn û mirov dixwazin sewal di bin milkiyeta wan de bin. Mirov dixwazin li ser xwezayê û sewalan desthiladarî û tahakûma xwe pêk bîne.”
‘Ji bo rizgarbûna sewalan divê pergala kapîtalîzm ji holê rabe’
Medîne Açikgoz anî ziman ku ji bo rizgarbûna sewalan divê pergala kapîtalîzmê ji holê were rakirin û pergaleke ku mafê sewalan diparêze were avakirin. Açikgoz da zanîn ku sewal rasterast ji aliyê mirovan ve weke metayê tên bikaranîn û pergala kapîtalîzmê jî her parçe û berhemên sewalan ji bo sermayeyê dibîne û bikar tîne. Açikgoz diyar kir ku sewal ji bo ji bo îhtiyacên mirovan tên kuştin û îşkence li wan tê kirin û azadiya sewalan tê kêmkirin. Açikgoz bi bîr xist ku li gorî rapora Komîteya Şopandina Mafê Sewalan (HAKÎM) ya ku 6 mehên ewil a 2025an li Tirkiyeyê mafê jiyana 477 hezar 952 sewalan hatiye binpêkirin û herî kêm 318 sewal bi îşkenceyê re rû bi rû mane. Açikgoz destnîşan kir ku sewal di qanûnê de weke ‘milk’ tên pejirandin û dikin amûrên reklaman û wiha got: “Rizgarbûna sewalan di destê sewalan de nîn e. Divê mirov bi hişmendiyek parastî li sewalan binêrin. Her wiha ji bo rizgarbûna sewalan jî divê pergala kapîtalîzmê weke amûr dibîne, ji holê bê rakirin. Jiyankirina bi hev re ya sewal û mirovan girêdayî avakirina pergaleke parastina mafên sewalan e.Rizgarbûna sewalan girêdayî avakirina civakeke nû û bidawîkirina cihêkariya di navbera mirov û sewalan de ye.”
