• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

Eserê şaristanîyanê pîlan: Kela Wanî

Sema Gezîcî - Daristan Pala / AW

3 HEZÎRAN 2026 - 12:20
Kategorî: KIRMANCKÎ - EKOLOJÎ, KIRMANCKÎ - KULTUR, KIRMANCKÎ - MANŞET
A A
Kela Wanî ke sey ‘Texta Bêmerg a Rojhelatî’ yena binamekerdene, bi tarîxê xo yê 2850 serrî arşîvêko pîl ê şaristanîyanê herêmî ya. Kela ke serê kerrayêka kilsî û asê de, rojhelatê Gola Wanî de berz bena; ewil şaristanîya Ûrartûyan, kulturê kurdan, Pers, Bîzans, Sasanî û Osmanîyan mîyanê xo de hewînena.

Kurdîstan de ke cayê şaristanîyêka pîl o, kelayî tarîxî her şaristanî de est ê û estbîyayîşê xo pawenê. Kela Wanî zî ke sey ‘Texta Bêmerg a Rojhelatî’ yena binamekerdene, nê kelayan ra yew a ke demê Ûrartûyan ra menda. Tarîxê kela, bi hêzdarbîyayîşê Keyayîya Ûrartûyan (Biainili) a di Demê Hesnî de dest pêkeno. Keyayo yewin Sardûr serranê Z.V 840–825î de qezaya Tûşba ya Wanî ke kela tede ya, sey paytext eşkera kerd û na kela viraşte. Bedenê Sardûrî ke bi blokanê pîlan ê bêxerc ameya awankerdene, 6 nuşteyanê mîxî yên Asûrî mîyanê xo de hewînena û nê sey belgeyanê tewr verên ê tarîxê Ûrartûyan yenê qebulkerdene. Seserra 6. ya Z.V. de, herême kewt binê kontrolê Împaratorîya Persan. Abîdeya tewr pîl a nê demî, nuşteyê Kserksesî yo ke bi hîrê ziwanan ameyo nuştene. Dimayê ney kela mabênê keyayîyanê Helenîstîk, Bîzans û Sasanîyan de dest vurna û sey qereqolêkê sînorî ameye şuxulnayene.

Hêzê misilman û Selçûkîyan zî tîya seba serranê dergan kontrol kerdo û demê înan de sûrê kela ameyî xurtkerdiş. Mîrê kurdan ê ke kela de cîwîyayêne, serranê dergan xoser mendê û herême de îqtîdar bîyê. Labelê serra 1548î de Mîrê Kurdan xo Împaratorîya Osmanîyan ra girêdayo û kela bîya merkezê ‘Mîrêmîran a Wanî.’ Nê demî de Camîyê Silêman Xanî de ameyo awakerdene û sûrî seba çekanê neweyan ameyî amadekerdene.

Rîyê şer û pirodayîşan ra Şaristano Kehen ameyo rijnayene

Quntarê başûrî yê kela de ‘Şaristano Kehen ê Wanî’ est bi ke seserran bibi merkezê cuya pîya yê kurd û armenîyan. Tîya de Kûllîyeya Husrev Paşayî ya Mîmar Sînanî, Camîyê Kaya Çelebî û dêrê armenîyan est bîyî. Na cuya pîya Şerê Dinya yo Yewin de (1915) bi ameyîşê Rûsan û şaranê herême qedîya. Şaristano kehen bi temamî ame veşnayene û rijnayene. Şaro ke weş mend, şaristano newe yê Wanî 5 kîlometre dûrê kela de awan kerd. Kela Wanî ke serra 2011î de kete Lîsteya Demkî ya UNESCO’yî de ewro sey muzeyêka akerde bala gêrayox û cigêrayoxan ancena.

Hênîyê Xorxorî hema zî herikîyeno

Kela Wanî nika zî bi heme heybetê xo payan ser o ya û cayê gêrayoxan a. Binê kela de hênîyêk est o ke seserrî yo herikîyeno. Awa ke binê kerrayanê pîlan ê kilsî yê Kela Wanî ra herikîyena, bi hêzêko pîl eşkeftanê xorînan ra vejîyena, mîyanê venganeyanê kerrayan de vengan vejena. No veng, bi hawayêko domdar û bihêz sey xirayîşê merdimêkî yeno eşnawitiş. Seba ney no hênî û herême sey Xorxorî ameya binamekerdene. Cigêrayîşê arkeolojîkî mojnenê ke no ca demê Ûrartûyan de merkezê tewr muhîm ê awe yê paytexta Tûşpayî bîyo. Kupê pîlî yê bi motîfanê geometrîk û kanalê kerrayî yê awe averşîyayîşê muhendisîya awe yê ê demî dîyar kenê.

Tarîxî ra heta ewro

Ewro Xorxor tena cayê seyranî nîyo ke şar bi awa xo ya serd û pak mîyan de boya xo gêno, eynî wextî de sey abîdeyêka gandar a tarîxî yena vînayene ke mîraso ke Ûrartûyan ra mendo resneno roja ewroyîne.

Derûdorê kela binê gemar de yo!

Nika derûdorê Kela Wanî de park û cayê keskayî ameyî viraştene û tîya bîyo cayê seyran û gêrayîşî. Welatî seba seyranî yenê nê parkan labelê derûdorê xo lêmin kenê. Rixmê pêro hişyarîyan zî welatî gemara xo arê nêdanê û şaredarî zî pakkerdişê nê cayan de kêm manena. O semed ra nê cayê keskî pêro binê gemar û gilêşî de mendê û seba ekolojîyê herême zî rîsk o. Tewr zêde ‘şûşeyê plastîk’ û ‘çenteyê naylon’ derûdor de est ê û nêyenê pakkerdene. Goreyê cigêrayîşanê çend sazgehanê mîyanneteweyî, çenteyê naylon (poşet) xoza de 500 heta hezar serran û şûşeyê plastîkî zî 400 heta 450 serran manenê. Bi nê hawayî zerareko zaf pîl danê xoza û merdiman. Sewbîna mendeyî ke veşnayîşê semawerî ra manenê, ê zî herre kêm kenê û nêverdenê ke bi serran na herême de vaş şîn bibo.

Kela Wanî seba tarîx û xozaya xo rbala welatîyan û geştyaran ancena û rojeke de tewr kêm 300 kesî Kela Wanî zîyaret kenê. Labelê heyfê na xozaya rindek o ke ewro mîyanê lêminîye de ameya verdayene.

Tags: Kela WanîKurdistanşaristanîTarîxÛrartu
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Vîrê tarîxî yê Qamişloyî: Girê Moza

Vîrê tarîxî yê Qamişloyî: Girê Moza

14 MIJDAR 2026
Zaf şaristanan rê îkazê varanî

Zaf şaristanan rê îkazê varanî

12 MIJDAR 2026
Çîgdem Kiliçgun Uçare: Şarê ma tarîxê xo nuseno

Çîgdem Kiliçgun Uçare: Şarê ma tarîxê xo nuseno

7 MIJDAR 2026
Bayram Bozyel: Bê yewîye kes nêşêno ser bikewo

Bayram Bozyel: Bê yewîye kes nêşêno ser bikewo

15 COTMEH 2026
Elîşêr Hêlîn: Fehmê sermîyandar û îqtîdarperestan xoza talan keno

Elîşêr Hêlîn: Fehmê sermîyandar û îqtîdarperestan xoza talan keno

6 COTMEH 2026
Li Bostanê Jinan ê Hewagê dema berhemdariyê ye

Bostanê Cinîyan ê Hewagî de demê berhemdarîye yo

31 TÎRMEH 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

21 MIJDAR 2026
Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

21 MIJDAR 2026
‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

21 MIJDAR 2026
Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Çalakîya KHK’yî: ‘Polîtîkaya îxracî hêrişêko vera keda cinîyan a’

21 MIJDAR 2026
Girewteya neweşe Newroz Bozkurte vaznaya ra neweşxane!

Muracatê peydeştişê înfazî yê seba Newroz Bozkurte bê cewab mend

21 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (294)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne