Mamosteyê ZIMANGEH-DER’î Serdar Îke yo ke behsê muhîmîya perwerdeyê bi ziwanê maye kerd, ard ziwan ke zafziwanîye dewlemendîya nê welatî ya û wina vat: “Eke zafziwanîye nêro heskerdene û qebulkerdene, demokrasî zî aver nêşina.”
Bakurê Kurdîstanî û Tirkîya de 14ê êlule de nêzdîyê 17 mîlyonî wendekaran dest bi serra newîye ya perwerdeyî kerd. Miyanê nê 17 mîlyonî wendekaran de bi mîlyonan domanê Kurdî zî est ê ke na rey zî heqê xo yo tewr însanî yê perwerdeyê bi ziwanê maye ra mehrûm mendî. Ziwanê Kurdkî yo ke Tirkîya de sey yew meseleya sîyasî û asayîşî yeno vînayene, destpêkê awankerdişê Komare ra heta ewro rastê çinkerdene, înkar û asîmîlasyonî yeno. Bi sayeyê xoverdayîşê dewa Kurdîyetîye ewro her çiqas tayê gamî ameybê eştiş zî, madeya 42. ya Qanûnê Bingeyîn ê Tirkîya de ya ke hetê derbekeranê 12ê êlule ra ameya viraştene, yeno eşkerakerdene ke teberê ziwanê Tirkî de tu ziwanê bînî warê pêroyî de ca nêgêno.
Binê qedexe û bendanê Qanûnê Bingeyîn de bi mîlyonan domanê Kurdî seba na zordarîya sîstemê unîter-yewperestî perwerdeyê bi ziwanê maye nêvînenê. Mamosteyê Komeleya Averberdiş, Cigêrayîş û Perwerdeyê Ziwanê Kurdkî (ZIMANGEH-DER) ya Geverî Serdar Îke derheqê babete de cewab da persê ajansê ma û waştişê perwerdeyê bi ziwanê maye ard ziwan.
‘Bi çekan zî nêeşkayê ziwanê ma mezgê ma ra vejê’
Destpêkê qiseykerdişê xo de Serdar Îkeyî da zanayene ke seba polîtîkayanê dewletan ê yewperestîye zaf ziwanî bînî vîndî bîyî û ziwanê Kurdkî zî bi serran marûzê polîtîkayanê çinkerdişî mend. Serdar Îkeyî bale ante serê metodê wayîrvejîyayîşê ziwanî yê Kurdan û no çî ard ziwan: “Şarê Kurd hem bi xisûsîyetê xo yê koyî xoverdayox o û hem zî wayîrê kultur û ziwanêko qedîmî yo. Seba naye zî ziwanê Kurdkî xo pawit . Bi nuştekî nêbo zî bi dengbêjîye, sanikan, edebîyat û kulturî ziwanê Kurdkî heta roja ewroyêne xo aver berd. Pî û kalikê ma behsê qedexeyanê serê ziwanî kenê, danê zanayene ke bi tifingan zî nêeşkayê ziwanê Kurdkî mezgê Kurdan ra vejê.”
‘Ma xo bi xo asîmîle kenê’
Serdar Îkeyî bale ante babetê xo bi xo asîmîlekerdişî ser zî û wina dewam kerd: “Ewro asîmîlasyon bi yew hewayêko cîya aver şîyo, no zî oto-asîmîlasyon/xo bi xo asîmîlekerdiş o. No tifingê ke dayenê sereyê pî û kalikanê ma ke wa bi Tirkî qisey bikerê, çi heyf ke ewro ma nê tifingî destê înan ra girewtê û ma dayo sereyê xo ser. Na guleya ke ma ewro danê mezgê xo ro beno sebebê vîndîbîyayîşê ziwanê ma. Seke Celadet Alî Bedirxan vano ‘Ziwanê şarî kinc û bergê merdimî yê. Merdim eşkeno tayê wextan kincanê xo bivurno la ziwanê merdimî çermê merdimî yo, merdim nêeşkeno çermê xo bivurno.’
Yew krîterê netewebîyayîşî zî ziwan o.
Ziwan sey nan û awe lazim o. Heta ke ma ziwanê xo rê wayîr nêvejîyê ma nêeşkenê yew sîstemê neteweyî awan bikerê. Eke ma ewro ziwanê xo şaranê bînan rê nêşinasnê ma nêeşkenê xo zî bişinasnê. Ma Îngilîzan, Fransizan, Tirkan bi ziwanê înan zanenê û şinasnenê. Eke ma biwazê şarê bînî Kurdan bişinasnê ganî ma wayîrê Kurdkî bivejîyê.”
‘Ziwano weçînite besê perwerdeyî nêkeno’
Serdar Îkeyî bale ante xoverdayîş û wayîrvejîyayîş do verê hetê huqûqî yê Kurdkî abikero ke Kurdî bieşkê bi ziwanê xo perwerde bivînê. Sewbîna Serdar Îkeyî dîyar kerd ke ziwanê Kurdkî wendegehan de sey ziwanêko weçînite yeno dayene û bi nê çekuyan peynî da qiseykerdişê xo: “No çî zî rastê zaf astengan yeno. Yew wendegeh de ganî tewr kêmî 10 wendekarî ziwanê Kurdkî biweçînê ke derse bivînê. Perwerdeyê bi nê hewayî yo ke kurdkî sey ziwanêko weçinite mûsneno, no şarê kurdî rê kêmî yo, meseleya estbîyayîşî safî nêkeno. No çî seba dewleta Tirkan zî yew kêmanî yo, çunke vera demokratîkbîyayîşî yo. Zafziwanîye dewlemendîya nê welatî ya. Coka gerek zafziwanîye ra heskbikerê û goreyê esasanê demokrasî têbigêrê. Eke zafziwanîye nêro qebulkerdene û heskerdene, demokrasî zî aver nêşina. Ganî ziwanê heme şaran bêrê qebulkerdene, firsendê perwerdeyî bêrê viraştene û ziwanî bibê fermî. Nê prosesê Aştî û Demokratîkî de semadê eştîşê gamanê huqûqî yê seba ziwanî ma do israr bikerê û vengê xo berz bikerê.”
