Huqûqnas Azad Weledbegîyî dîyar kerd ke Başûrê Kurdîstanî de hema zî termînolojîyêkêHuqûqî yo hîra çin o û vat: “Gere Hukmatê Herêmî na berpirsîyarî bigîro xo ser.”
Şaxê Egîtîm Senî yê Wanî de bi sernameyê “Kurdîstan de Rewşa Ziwanê Kurdkî û Perwerdeyê bi Kurdkî” Sempozyumê Ziwanê Kurdkî yo 3. ke ame organîzekerdene, 2 rojî dewam kerd. Çar hetanê Kurdîstanî ra zanyar, akademîsyen, nuştox û sewbîna kesî beşdarê sempozyumî bîyê. Sempozyumo ke 2 rojî dewam kerd, bi hîrê lehçeyanê Kurdkî (Kurmanckî, Kirmanckî û Sorankî) erjnayîşî ameyê kerdene. Cigêrayox û Huqûqnas Azad Weledbegîyo ke Hewlêr ra (Başûrê Kurdîstanî) tewrê Sempozyumî bîyo, derheqê rewşa Huqûqî û çekuyanê Huqûqî yê bi Sorankî yê Başûrê Kurdîstanî ser o qisey kerd.
‘Gere Tirkîya de Kurdîk biba meseleyêka sîyasî’
Huqûqnas Azad Weledbegîyî xebatê dezgehanê kurdan yê Vakurî erjnayî û dîyar kerd ke xebatê ke est ê bes nîyê. Azad Weledbegîyî wina vat: “Her çend serranê peyênan de asta zanyaran û tayê dezgehanê kultur û ziwanî yê kurdan de seba musnayîşê ziwanê Kurdkî tayê cehdî est bî zî, na rewşe Vakur de qîmê waştişanê şarê kurdî nêkena. Lazimtîya ma bi xebat û cehdanê hîna pîlan est a ku meseleya ziwanê Kurdkî û problemê ke girêdayeyê ziwanî yê, bikewê parlamentoyê Tirkîya û biba meseleyêka qanûnî û statuyêko qanûnî bigîro. Bi nê hawayî, astengîyê ke ewro vernîya ziwanî de yê, ma pîya yew bi yew înan reyded rî bi rî bêrê ke seba înan çareyêk bivînî.”
‘Gere ma no zîhnîyeto ke bi tirkî qisey keno çin bikerî’
Azad Weledbegîyî dewamê qiseykerdişê xo de dîyar kerd ke zafane mîyanê şarî de, sûke de, mekteban de û unîversîteyan de kurdî zafane bi Tirkî qisey kenê û wima dewam kerd: “Gere ma nê zîhnîyetî çin bikerî ke kurdî raşta zî berpirsîyarîya xo ya hîsî bîyarê ca û bi ziwanê Kurdkî qisey bikerî. Nê herdi çîyî kîşta yewbînan de yê û eşkenî game bi game bibê sebeb ke rewşa ziwanê Kurdkî Vakurê Kurdîstanî de hîna baş biba. Bi nê hawayî, nê astengîyê ke vernîya averşîyayîşê Kurdkî de yê û nê sîyasetê asîmîlasyonî yo ke bi desan serran o nê parçeyê Kurdîstanî de yeno rayaberdene, tesîrê xo vîndî bikero. No yew proses o ke rasta zî lazimtîya ci bi xebatêka dergûdila û dewam est a. Labelê gere şarê ma bêhêvî nêbo, seba nê xebat û cehdanê xo bidomno. Do rojêk bêra ke nê astengîyî zî nêmanenê. Eyn seke ma dî ke Vakur de şuxulnayîşê ziwanê Kurdkî û vatişê deyîranê Kurdkî qedexe bi, labelê merdim vîneno ke o wext rewşe bedilîyaye û ma ameyê qonaxêko bîn. No netîceyê cehd, xebat û têkoşînê şarê kurdî yo Vakurê Kurdîstanî bi. Eke no têkoşîn dewam bikero, bêguman ma do rojêka hîna weş bivînî. Hêvîya mi est a ke şarê kurdî eşkeno nê astengîyan derbas bikero û bireso a roja ke ziwanê Kurdkî zî bibo wayîrê statuyêko qanûnî.”
‘Lazimtîya ma bi termînolojîyêkê huqûqî ya hîra est a’
Azad Weledbegîyî qiseykerdişê xo de eşkera kerd ke Başûrê Kurdîstanî de termînolojîyê Huqûqî yo hîra çin o û derheqê destpêkerdişê xebatanê ferhengê huqûqî de wina vat: “Eke ma behsê termînolojîyê huqûqî yê Başûrî bikerî; raşta zî destpêkê Kurdîkerdişê ziwanê mehkemayanê Herêma Kurdîstanî de, qaso ke yeno mi vîr serranê 2000î de bi, Wezaretê Edaletî kitabêko şenik çap kerd ke tayê çekuyê termanê qanûnî açarnaybî Kurdkî ke karûbaranê rojaneyanê mehkemeyan de bêrê şuxulnayene. Labelê çi heyf ke na xebate dewam nêkerd. Lazimtîya ma bi termînolojîyêko Huqûqî yo hîra est o ke pêro qanûnan bîgîro zereyê xo ke karûbaranê rojaneyan ê mehkemeyan de û qanûnan de bêro şuxulnayene.”
‘Gere hukmatê herêmî nê barî bigîro xo ser’
Azad Weledbegîyî dîyar kerd ke amadekarîya termînolojîyê huqûqî tena bi cehdanê kesan ser o rayra şono, dezgehê ke girêdayîyê nê karî yê berpirsîyarîya xo nêanê ca û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Tayê cehdê nuştoxan, rewşenbîran û Huqûqnasên kurdan est ê. Ferhengê Qanûnî yo ke Dr. Nurî Talabanî amade kerdo, Ferhengê Mehkemeyan ê Dadwer Serdar Xweşnabî û 1-2 ferhengê bînî yê şenikî Badînan de amade bîyê. Labelê nê cehdî belkî na asta berze de nêbê ke pêro kêmaneyan û venganeyan pirr bikerê. Lazim o ke hetê ke girêdayeyê Hukmatê Herêmî yê, sey Encumenê Hakimî yan zî Parlamenterî na berpirsîyarî bigîrê xo ser ke termînolojîyêkê qanûnî yo hîra amade bikerê û ma bi nê hawayî bieşkê nê kêmaneyan orte ra hewanê.”
