Antropologo fransiz Prof. Christian Brombergerî felsefeyê “Jin Jiyan Azadî” serewedartişêk o vera sîstemê patrîyarkalî ke wazeno bedenê cinîyan û azadîya înan kontrol bikero.
Prof. Christian Bromberger felsefeye “Jin Jiyan Azadî” ser o qisey kerd û va ke mecburîyetê seregirewtişî netîceyê mekanîzmaya kontrolî ya ke sîstemî, wazeno bedenê cinîyan û azadîya înan ser o awan bikero.
Porê cinîyan ser o kontrol
Prof. Brombergerî vat tarîx de porê cinîyan ser o manayê cîya-cîyayî bar bîyî – rolê cinsîyetî, normê weşikîye û vindertişê exlaqî. Kontrolê porê cinîyan mekanîzmayêka îqtîdarî ya seba tayînkerdişê waranê azadîye û statuteyê komelkî yê cinîyan.
2022î de cinîyêka kurde Jîna Amînî ke “qeydeyanê seregirewtişî rê rîayet nêkerdene” hetê ‘polîsê exlaqî’ ameye qirkerdene, ney mekanîzmayê kontrolî yê patrîyarkalî eşkera kerdî. Qirkerdişê Jîna Amînî bî xoverdayîşêko global.
Dînan de porê cinîyan
Brombergerî eşkera kerd ke porê cinîyan girewtiş goreyê dînan cîya yo: “Xirîstîyanîye de serra 14. ra nat taswiranê Meryeme de por akerde yo. Cihûtîye de serra 18. ra tayê cinîyê zewicîyayî porê xo temamen birnenê û perûk danê xo ser. Îslamîyet de zî Quran de ayetêk çin o ke porê cinîyan qedexe keno. No hîna zaf bîyo ‘kulturî’ û tradîsyonêk.”
Netîceyê sîstemê patrîyarkalî
“Tena dewletanê misilmanan de ney, her ca de eynî çî est o labelê komelê misilmanan de hîna aşkera yo. Mesela, gelekî cayan de wextê îbadetî de cinî ganî xo sereyê xo bigîrê. Amanco raştikên, Homayî rê teslîmîyet mojnayîş o. Homa tim sey camêrdêk temsîl beno; no zî qewetê xo yê cinîyan ser o mojneno.”
Jin Jiyan Azadî bî sembolê xoverdayîşî
Prof. Brombergerî va: “Cinîyanê kurdan têkoşînê degûdila yê heqan de rayîrêko muhîm girewt. Komelê kurdî de hem Îran hem Tirkîya hem zî vera rejîmanê bînan cinîyê şêrwanî est ê. Sloganê ‘Jin Jiyan Azadî’, vera dîktayê seregirewtişê porê cinîyan sembol û sloganê xoverdayîş û qîrayîş o.”
