AMED – Nuştox Bedrîye Topaçe bale ante muhîmîya kirmanckî ser o û vat: Her ziwan goreyê xo weş o. La wexto ke ez bi ziwanê xo nusena, ruhê mi û çekuyê mi temam benê.
Nuştoxe Bedrîye Topaç serra 2010î ra nata bi kirmanckî (zazakî) ya kurdkî kitaban nusena. Topaçe derheqê xebatanê xo, edebîyat û rewşa kirmanckî ya ewroyêne de ajansa ma rê qisey kerd.
‘Ez nusena, çunke ziwanê mi vindî beno’
Bedrîye Topaçe da zanayene ke kitabê aye bi kirmanckî yê û vat: “Ez bi kirmanckî şîîran, hîkayeyan û ceribnayîşan nusena. Di kitabê min ê şîîran û di kitabê min ê hîkayeyan est ê. Serra 2010î ra nata ez bi kirmanckî nusena. Amancê mi edebîyat o, la ez ziwanê xo ra zî hes kena. Seba ke ziwanê mi vindî beno, no êdî mi rê bîyo sey wezîfeyêk. Coka ez ziwanê xo rê xizmet kena û edebîyatî bi ziwanê xo kena. Yanî çîyo ke ez ci ra hes kena edebîyat o û ez ey bi ziwanê xo kena.”
‘Wexto ke ez bi ziwanê xo nusena, ruhê mi temam beno’
Topaçe bale ante wezîfeyê edebîyat û ziwanî ser o û vat: “Her ziwan goreyê xo weş o. La wexto ke ez bi ziwanê xo nusena, ruhê mi û çekuyê mi temam benê. Ez edebîyatê xo û dorûverê xo ana ziwan. Çike wezîfeyê roşnvîran ewnîyayîşê dinya yo; ez nê ewnîyayîşî ziwanê xo de arê dana. Çîyê ke ez dorûverê xo de vînena, bi edebîyat û bi ziwanê xo ana ziwan.”
‘Rewşa kirmanckî rind nîya; çi heyf ke ziwan tena bi qiseykerdişî nêxelesîyeno’
Topaçe derheqê xebatanê ziwanî de zî qisey kerd û bale ante rewşa kirmanckî ya ewroyêne ser o: “Raşt o, rewşa kirmanckî rind nîya. Çunke roje bi roje wayîrê nê ziwanî ziwanî ra fek verdanê û pê qisey nêkenê. Ê ke vanê ‘ma qisey kenê’ zî wendiş û nuştişê ci nêzanê. Çi heyf ke ziwan tena bi qiseykerdişî nêxelesîyeno, tena bi nuştişî zî nêxelesîyeno. Yanî ma nusenê, la nêşenê nê ziwanî bixelesnê. Wayîrê nê ziwanî, kirmancan, bi nê ziwanî qisey nêkerd, nêwend, nênuşt. Mektebê nê ziwanî nêbî; kurs û komeleyan rê wayîr nêvejîyayî. Netîceya nê rayîrî rind nîya; peynîya nê rayîrî çinbîyayîş o.”
‘Nuştoxê ma bi israr nusenê, coka çimê mi de zaf erjaye yê’
Topaçe derheqê şert û keda nuştoxan de wina vat: “Ma nuştoxî şertanê zehmetinan de nusenê. Ez nêşena seba heme kurdan vaja, la goreyê mi nuştoxê ma yê kirmanckî yan zî yê lehçeyanê bînan pêro zaf erjaye yê. Nimûneyêko balkêş o: pere qezenc nêkenê, wendoxê înan çin ê; la bi israr bi ziwanê xo nusenê û wayîrê ziwanê xo vejîyenê. No çimê mi de çîyêko muhîm o. Coka nuştoxê ma çimê mi de zaf erjaye yê.”
‘Ma vanê mektebê ma çin ê, la çîyo ke ma şenê bikerê zî muhîm o’
Topaçe derheqê perwerdeyê kurdkî de qisey kerd û vat: “Raşt o, ma vanê ‘mektebê ma çin ê, asîmîlasyon est o, her çîyê ma qedexe yo.’ Nê pêro raşt ê. La çîyo ke ma şenê bikerê zî muhîm o. Mesela ez çend serrî yo nusena; embazê mi zaf ê, ê zî nusenê. Nuştoxê ma pêro tu çî nêpawenê, ca de nêvindenê, kesî ra çîyêk nêwazenê û nusenê, çike wext vîyareno. Destê mi ra nika yeno, şertê mi nika est ê; ez nê şertan de zî nusena. Helbet mekteb heqê ma yo, wendiş heqê ma yo. Ez wazena ke domanê mi kirmanckî bimusê; ez wazena ke şarê ma mekteban de ziwanê xo bimuso, binuso û biresno doman û tornanê xo.”
‘Ma yew bi yew na meseleya ziwanî ra zaf dûrî kewtê’
Topaçe peynîya qiseykerdişê xo de venga heme komel û rêxistinan da: “Ma yew bi yew na meseleya ziwanî ra zaf dûrî kewtê. Ma vanê mektebê ma, komeleya ma çin a. Eke nê çin ê, ma se bikerê? No ziwanê ma yo; lazim o ke ma bixebitîyê û ey ra fek nêverdê. Nika komele, partî û çîyo ke destê ma de est o, ganî şarê ma rê rayîr bimojnê û şarî bikerê wayîrê nê ziwanî. Zaf kes fehm nêkeno ke no ziwan vindî beno; çike zereyê keyeyî de qisey kenê, vanê beno ke no ziwan dewam bikero. La merdim ke dorûverê xo ra ewnîyeno, vîneno ke cîranê ma bi ziwanê xo qisey nêkenê, domanê înan zî qisey nêkenê. Wa kam qisey bikero? No vindîbîyayîş o. Ganî ma wayîrê kirmanckî bimê. Wayîrê nê welatî ma yê, wayîrê nê ziwanî ma yê. Ziwanê ma her çîyê ma yo. Ma ke wayîrê nê nasnameyî yê, saya nê ziwanî rayo. Lazim o ke ma wayîrê ziwanê xo vejîyê.”
