Wan – Qetilkerdişê Jîna Emînî hedîseyêka tesadufî nêbî, netîceyê rasterast a polîtîkayanê 43 serran ê redkerdişê nasnameyê kurdî, tedaya serê cinîyan û qeyrananê komelkî bî.
Serewedartişê ‘Jin Jiyan Azadî’ yo ke dima kişîyayîşê Jîna Emînî ra qewimîya, heme dinya de vila bî û vurîya manîfestoya azadîya cinîyan. Cinîya kurde Jîna Emînî, 12ê êlula 2022î de Tehran de seba ke porê aye asayêne hetê ‘Polîsanê Exlaqî’ yê rejîmê Îranî ra amebî destbendkerdene û 16ê êlule de zî seba îşkenceyê ke aye ser de amebi kerdene cuya xo vîndî kerde. Na hedîse yew hedîseya tesadufî yan zî adetî nêbî, rasterast girêdayeyê sîstemê Rejîmê Îslamî yê Îranî bî. 43 serrê peyênî yê Rojhelatê Kurdîstanî û Îranî, înkarê cinîyan, redkerdişê nasnameyê Kurdî û xorînbîyayîşê qeyrananê komelkî heme bîyî sebebê kişîyayîşê Jîna Emînî.
Awankerdişê Beşê Polîsanê ‘Exlaqî’
Badê Şorişê 1979î, heqê cinîyan bîyî armanco rasterast ê rejîmî û serrê 1983î de qanûnê “Hîcabo Mecbûrî (Porpadayîşo mecbûrî)” kewt pratîk. Bi nê qanûnî reyde seba cinîyanê ke temenê înan 9 serri ra pîlêr o, cezaya daran (pirodayîşê bi daran) û zîndanî ameye caardene. Serranê 2000î de dezgehê polîsanê exlaqî (Gasht-e Ershad) ame awankerdene û bi taybetî sera 2021î ra nat tedayê serê kuçeyan resayî sewîyeya tewr berze. Jîna Emînî zî binêversîya nê polîtîkayanê cinsîyetperestan de ameye armancgirewtene.
Peyperdeyê serewedartişê ‘Jin Jiyan Azadî’
Ewro eynî wext de, nê prosesî rîyê polîtîkayanê dewlete yê etnîkî zî vet meydan. Jîna, cinîyêka kurde ya Seqizî bî, rejîmo ke bi serran ziwanê kurdkî qedexe kerdbî, nameyê aye sey “Mehsa” nasname de nuştbî. Reyna şaristanê Kurdîstanî warê ekonomî de ameyî peygoşkerdene û ciwanî mecbur mendî ke rîyê xo bidê kolberîye. Na cîyakerîye bi krîzê ekonomîkî, enflasyono berz û xizanîya ke se ra 60î vejîyaye, komel kerd yew û hêrso ke serran ra amebî arêdayene, serewedartişê “Jin Jiyan Azadî” de teqîya. 551 aktîvîstan ra zêdeyêrî cuya xo vîndî kerde Goreyê daneyanê dezgehanê heqanê merdiman, çalakî û serewedartişanê ‘Jin Jiyan Azadî’ de 551 aktîvîstan ra zêdeyêrî cuya xo vîndî kerde ke mîyanê înan de 68 domanî û 49 zî cinîyî bîyî. Tena ‘Hênîyo Sûr’ ê Zahedanî de 90 ra zêdêr Belûcî ameyî kiştene. Reyna 22 hezar kesî ra zêdeyêrî ameyî girewtene, bi desan xortî ameyî dardekerdene û bi hezaran wendekarî mekteban de rastê hêrişê gazê îsotî ameyî.
Cinîyan sere nêna ro
Tewlê heme metodanê şîdetî û caardişê “Plana Roşnayîye (Plan-e Noor)”, cinîyê ke şaristanê sey Tehran, Tebrîz û seraserê Rojhelatê Kurdîstanî de yê, bi redkerdişê hîcabî çalakîyanê xo dewam kenê. Nîsbeto nizm ê tewrê weçînayîşan zî nîşan da ke îqtîdarî meşrûîyetê xo ya komelkî bi temamî vîndî kerdo. Felsefeya ‘Jin Jiyan Azadî’ vurîya manîfestoya azadîya cinîyan. Şîarê ‘Jin Jiyan Azadî’ yo ke kokê xo felsefeya Têgêrayîşê Azadîya Cinîyanê Kurdî ra gêno, ewro sînoran ra vîyarto û dinya de sey manîfestoya azadîya cinîyan û têkoşînê vera îqtîdarê patrîarka yeno qebulkerdene. Xoverdayîş çalakîyanê kuçeyan ra vîyarto rêxistinkerdîşêko komelkî û bê îtaetîya domdare ke aye rê raya peyseragêrayîşî nêmenda.
