Nuşteyê Xeyrî Baranî de bal yeno antiş ser rewşa Rojawanî û wina yeno vatiş: “Serra 1916î de mabenê Brîtanya û Fransa de Pêameyîşê Sykes-Picot ame îmzekerdiş. Armancê nê pêameyîşî sereke zî parçekerdişê Împaratorîya Osmanîyan bî ke bi Şerê Dinya yê Yewine ra kewtbî pêvajoya rijyayîşî.”
Nuşteyê Xeyrî Baranî yê rewşa kurdan a Rojawanî ser o wina yo:
“Çarçiweya nê pêameyîşî de û bine serwerîya Brîtanya û Fransa de rejîmanê demkî yê mêtingerî Sûrîye û Iraqî de ameyî awankerdiş. Rayîrê trenî yê mabenê Dewleta Tirkîya û Sûrîye de sey sînor ame qebulkerdiş.
Beşê Kurdistanî ya şenik ango Rojawan, mabenê sînorê Sûrîye de ame veradayîş. Dewleta ke bi nameyê Komara Ereban ya Sûrîye ama îlankerdiş û destpêkî ci sîyasetêk ser netewperestî, şovenîzmî û cîyakerî ame averberdiş. Statukoya ke seba Sûrîye ame viraştiş destpêkî rayîrê verê problemanê girde akerd. No ser zî dima şerê dinya yê yewine dewleta Sûrîye qet asayî nêbî û hema zî na rewşe nê asayî dewam kena.
Kurdanê ke seserrî çin ameyî hesibnayîş û ameyî înkarkerdiş, 19ê Temmuza 2012î de gamêka tarîxî eştî ke na yew rayîrşîyayîşê Sûrîyeye û heme herême bedilna. Dewleta Tirkan a ke na hemle seba xo tehdît dî ke kewt mîyanê herekete û yewsere destwerdan şerê mîyanxoyî yê Sûrîye kerd. Hêrişê komanê çeteyî yê sey Cebret El Nusa ke serra 2012î, Efrîn de destpêkerdiş û serra 2013î de verba Serêkaniyê de dewam kerdî nîşaneyê na yewe bîyî. Armanc zî astengkerdişê statuyêkê kurdan yê Kurdistanê Rojawanî bî.
Bi destwerdanê Tirkîya rayîrê Sûrîye rijya, şaristananê ci ameyî dagirkerdiş, bi se hezaran kesî ameyî kiştiş û bi milyonan kesî zî koç kerd. Rejîmê Baasî zîhnîyetê xo yê nijadperest û şovenîst nêbedilna û pawitişê desthilata xo de israr kerd. 8ê Kanûna 2024î de bi şîyayîşê rijîmê Baasî yê sergoya tarîxî rayîrê Sûrîye de zî demêko newe destpê kerd.
Nika desthilata ke Şam de hukim kena, HTŞ’î ya ya zî bi nameyê xo ke yeno naskerdiş Cebhet El Nusra yo. Na desthilat nê wayîrê tecrubeyêka rayîrberdişê dewlete ya û nê zî wayîrê kulturêkê demokratîkî yo. Verê her çikê wa na desthilata newe raştîya zafkulturî û zafnetewebîyayîşê Sûrîyeye fam bika û bizana êdî na Sûrîye nêagêrena sey verî. Bi sîyasetê zordarî, şer û hêrişan zî problemêk çareser nêkeno. Ya ke wa bêro kerdiş no yo; serî de kurd, wa nasnameyê neteweyî yê bînî yê Sûrîye bêrê naskerdiş, goreyê ci rayberî û destûrêkê demokratîkî yê ke her ke eşkeno beşdarî ci bibo, bêro hadrekerdiş.”
