• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

Tarîxê Gêlî ra raywanî: Demê antîkî ra roja ma nika

Mustafa AYHAN / AW

6 NÎSAN 2025 - 10:00
Kategorî: KIRMANCKÎ - FORUM, KIRMANCKÎ - KULTUR, KIRMANCKÎ - MANŞET
A A
Qezaya Gêlî ya Amedî bi cayê xo yê tarîxî sey Qaleya Gêlî, goristanê zinarî û Gola Awbendê Dîcleyî û weşîyê xo yê xozayî de benda zîyaretkerdoxan o. Bawerîya êzidî ra aîd cayê zîyaretgehan est ê, no tewirîya dînan nişan dano. Hewna bi tepiştişê maseyan zî namdar o.

Qezaya tarîxî ya Amedî; Gêl, qaraxê Çemê Dîcleyî de wayîrê mîrasî yê bi hezar serran o. Gêl seba ke wayîrê rewşa stratejîk û warê pawitişî bî, no ser zaf hûmarî de şaristanî ewta de ca bîyê. Hetê cayê stratejîkî yê lejkerî û hetê cayê kulturî zî merkezêk bîyo.

Demê antîk de qralî û împaratorîyan

Tarîxê Gêlî hetanî V.Î. 2000î ra şono, herêma Gêlî çimeyanê Asûrîyan de sey “Amedî” yeno nîşan dayene, herêma Gêlî mabenê Qralîyê Asûr û Ûrartuyan de herêma sînorî bîyo. Asûrîyan Qaleya Gêlî seba karanê lejkerî ser o înşa kerdê. Ver vere qaleyî de goristanê zinarî û fîgurê dêsî est ê û nê zî demê Asûrîyan nîşan danê.

Gêl, V.Î. seserra 6. de kewto hakîmîyetê Împaratorîya Persan. Peynî zî Îskendero Pîl, Gêl girewto binê hakîmîyetê xo û bi no rayîrî zî Gêl; Kulturê Helenîzmî şinasnayo. Demê Bîzans û Roma de zî sey garnîzonê sinorî “Ingîlene” ameyo bikarardiş.

Demê kultur û dînan; Demo Mîyan

Seserra 7. de artêşê îslamî; Gêl girewtê binê hakîmîyetê xo. Sifte Abbasîyan û peynî zî hamdanîyan. No dem de xususî hetê bawerîya êzidî de Gêl bî merkezêk, êzidîyan Gêl pîroz qebul kenê. Goristanê Zulkuf Pêxember, Şêx Şaraf Ad-Dîn û Şêx Hassan Al-Hakîm hewna Gêl de yê.

Seserra 11. de selçukijan bi hetkarîya kurdan kewtê Anatolyaye û Gêl no dem nasnameyê tirk-îslam nas kerd. Esil Gêl zengînîya xo ya kulturî, demê Dewletê Artukîyan û Eyyubîyan de pawit.

Awanîya rayberîya Demê Osmanîyan

Gêl, demê Yavuz Sultan Selîm; bi Şerê Mercidabikî kewt destê Dewleta Osmanîyan. Gêl no demî sey nahîyeyêk girêdayî Eyaletê Amedî ame kerdene. Demê Osmanîyan de Gêl bi karanê citkarî û heywanî de vejîya ver, hewna bi îmkananê Çemê Dîcleyî rolê bazirganîye zî girewt ser xo. Seserra 19. de hetê nasname hem hetê dînî şaran (kurd, ermenî, suryan, êzidî) pîya cuyayê.

Demê Komara û Gêlo modern

Serra 1923î de bi awanbîyayîşê Komara Tirkîya, Gêl bi fermî bî qeza. Nika Gêl, bi cayê xo yê tarîxî sey Qaleya Gêlî, goristanê zinarî û Gola Awbendê Dîcleyî û weşîyê xo yê xozayî de benda zîyaretkerdoxan o. Hewna goristanan nîşan dano ke Gêl, demê Asûrîyan de sey warê nekropolî ameyo şuxulnayîş. Bawerîya êzidî ra aîd cayê zîyaretgehan est ê, no tewirîya dînan nişan dano. Hewna Gêl bi nanê xo; ‘Dartike’ û Gola Awbendê Dîcleyî de bi tepiştişê maseyan namdar o. Gêl sey muzeyêka akerde yo.

 

Tags: ArtukluyanEyyubîyangelHurîkirmanckîLêl AmedTarîxÛrartuZazaki
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Vîrê tarîxî yê Qamişloyî: Girê Moza

Vîrê tarîxî yê Qamişloyî: Girê Moza

14 MIJDAR 2026
Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

5 MIJDAR 2026
Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

5 COTMEH 2026
DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

29 ÎLON 2026
Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

6 ÎLON 2026
Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

3 ÎLON 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

21 MIJDAR 2026
Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

21 MIJDAR 2026
‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

21 MIJDAR 2026
Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Çalakîya KHK’yî: ‘Polîtîkaya îxracî hêrişêko vera keda cinîyan a’

21 MIJDAR 2026
Girewteya neweşe Newroz Bozkurte vaznaya ra neweşxane!

Muracatê peydeştişê înfazî yê seba Newroz Bozkurte bê cewab mend

21 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (294)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne