Wan – Akademîsyen û aktîvîsta ekolojîye Prof. Dr. Beyza Ustune derheqê talanê ekolojîk û polîtîkayanê îqtîdarî yê ke xoza ser o yenê ramitiş de qisey kerd û wina va: “Hegemonê kapîtalîstî bi destê hukmatê Tirkîya dorûverê ma vindî kenê.”
Serran ra nat xozaya Kurdîstan û Tirkîya bi destê dewlete û şirketan yena talankerdiş. La bitaybetî badê ke şerê mabênê Hêzanê Çekdarî yê Tirkîya (TSK) û Hêzanê Pawitişê Şarî (HPG) vindert, projeyê talanî Kurdîstan de zêde bîyî û bi heme lezîya xo dewam kenê. Vera talanî têkoşînê ekolojîstan û şarê dewan ê ke erd û xozaya xo pawenê zî dewam keno.
Akademîsyen û aktîvîsta ekolojîye Prof. Dr. Beyza Ustune derheqê projeyanê qirkerdişê dorûverî û ewnîyayîşê îqtîdarî de Ajansa Welatî rê qisey kerd.
‘Hukmat sîstemê kapîtalîstî bica ano’
Beyza Ustune bale ante ke hukmat talanê xoza de çi rol gêno û va ke hukmat raştîye de waşto dewlete û sîstemê kapîtalîstî bica ano. Beyza Ustune dîyar kerd ke eke sîyasetê înan raşt bibîyêne, înan na wezîfe wina nêgirewtêne xo ser û wina qisey kerd: “La nika bi kêfweşîye gêno xo ser. Îqtîdar eşkeno ca û warê ke kapîtalîstî wazenê, bi rehetî şirketanê madenî, şirketanê înşaatî û şirketanê enerjîye rê akero. Raporê Qîymetdayîşê Tesîrê Dorûverî (ÇED) bi lez yenê dayîş. Her kes eşkeno nê raporan sîteya Wezaretê Dorûver, Şaristanîyîye û Vurîyayîşê Îklîmî de bivîno. Wexto ke ma ewnîyenê na leze, ê eşkenê no çî seba her warê na cografya, seba her cayî biramê. Yanî bi rayîrê ÇED’î eşkenê talanê heme dorûverê ma bi lez biramê û no çî bi giranî Kurdîstan de kenê.”
‘Îqtîdar caardişanê sîstemê kapîtalîstî bica ano’
Beyza Ustune ard vîrî ke polîtîkayê îqtîdarî yê derheqê xoza de prosesê aştîye yê 2014î de sey nika hişk û wehşî nêbîyî, kêm-kêm bîyêne û qiseykerdişê xo wina dewam kerd: “Badê ke prosesê çareserî yo verên qedîya, talanê xoza hîna hişk kerd û ewro resna a ast ke wazeno şaristanan û warê cuyî bi temamî wedaro. Wexto ke şima zaf cayanê sey Şirnex, Cizîr û Sûrê Amedî ewnîyenê, ê kultur û edetê xo ra dûrî kewtê. Nê cayî bi temamî ameyê vurnayîş, kewtê formo ke sîstemê kapîtalîstî wazeno û bîyê objeyê sîyasîyî. Îqtîdar heme caardişanê sîstemê kapîtalîstî bi qerar û tesdîqê xo yê sîyasîyan ramenê.”
‘Polîtîkayê talanî bitaybetî Kurdîstan de benê’
Beyza Ustune dîyar kerd ke bi talankerdişê cografyaya Kurdîstanî vîrê kolektîf ê komelî kişenê û xoza rê zerarê bêagêrayîşî danê. Aye va ke no zerar bi hemkarîya hegemonyaya kapîtalîstî û îqtîdarê Tirkîya beno û wina dewam kerd: “Badê ‘Vengdayîşê Aştî û Komelê Demokratîkî’ ma kewtî prosesêkê cîyayî la şima reyna vînenê ke qerarê ke nê waran de yenê dayîş, bê ke leza xo kêm bikerê yenê ramitiş. Yanî Kurdîstan de hema zî bi hawayêko zaf bilez warê xoza, estbîyayîşê xoza, heta cayê sey Heskîfî ke ma nêeşkenê reyna biyarê û cayê înan pir bikerê, cayê ke vîrê des hezaran serran pawitêne, nika resnayê rewşêka bêagêrayîşe. No çî bi zanayîş kenê. No raştîye de polîtîkayêk o. Wexto ke ma şeranê ke Rojhelatê Mîyanênî de dewam kenê zî ewnîyenê, ma benê şahid ke polîtîkayê talanî yê ke xizmetê komkerdişê sermayeyî kenê û hegemonyaya dewletanê kapîtalîstan qewetin kenê, bitaybetî Kurdîstan de benê û polîtîkayê şîdetî hegemonan hîna qewetin kenê.”
‘Bingeyê şeranê Rojhelatê Mîyanênî de dewamkerdişê hegemonyaya kapîtalîstî est o’
Beyza Ustune ard ziwan ke her çiqas mesulê polîtîkayanê qirkerdişê dorûverî yê Kurdîstanî îqtîdarê Tirkîya bo zî, o tena bi aqilê xo hereket nêkeno û wina dewam kerd: “Her çiqas kesê ke vejîyenê ver û asenê ê bê zî raştîye de aqilo muşterek ê sîstemê kapîtalîstî, sîstemê patrîyarkal û sîstemê faşîstî yo. Yanî çimverdayo pêroyîyê Kurdîstanî. Ewnîyê prosesê Îsraîl-Fîlîstînî, ewnîyê zextanê ke Rojhelatê Mîyanênî de dewam kenê û zextanê ke Rojawa û şaran ser o yenê kerdiş. Bingeyê destronayîşê warê cuyî yê pêroyîyê cografyaya Mezopotamya û komkerdişê sermayeyî de dewamkerdişê hegemonyaya kapîtalîstî est o.”
‘Yewbîyayîşê şaran do sîstemê kapîtalîstî bişikno’
Beyza Ustune dîyar kerd ke xelesîyayîş sîstemê kolonyalîst û hegemonîk ra bi rayîrê têkoşînê şaran beno û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Rayîrê xelesîyayîşî no yo ke şarî pîya cuyêka azade bihonê. Ganî vera nê sîstemê patrîyarkal bi aqil û helwestê xo yê polîtîkî sîstemêk pîya bihonê. Yanî rayîrêko bîn ê xelesîyayîşî çin o. Prosesêko ke tede şer çin bo û azadî bibo, bi hawayêko bîn nêyeno honayîş. Coka faîl ma yê, ma şarê ke nê welatî de ciwîyenê yê. Wa ma no têkoşînî pîya rayra berê. Wexto ke ma no çî kerd, xora mumkin nîyo ke sîstem vera şaran, vera îradeya şarî çîyêk hende bi hêz bikero. La helbet no yewbîyayîş nika zaf birîndar bîyo. Problemê şaran zaf ê, rewşê înan ê parçebîyayeyî est ê. Bedêlê cidîyî est ê ke înan dayê, zaf qefelîyayê. La reyna zî, wexto ke şima biryardarîya şaran ewnîyenê, şima tu kêmbîyayîş nêvînenê. Yanî bitaybetî cinî bi tu hawa biryardarîya têkoşînî ra dest nêverdanê û ê do na cuye azad bikerê. No çî do biresê serkewtiş, bêguman do biresê serkewtiş la mumkin nîyo ke ewro ra heta meşte nişka ra bibo, no prosesêk o.”












