Nuştox Mehmet Bûlûtî derheqê edebîyat û romanê kurdkî de dîyar kerd ke romanê kurdkî zî bi têkoşînê 50 serran ra girêdaye yo û vat: “Têkoşîn û xoverdayîşê 50 serranê peyênan mîyanê roman, edebîyat û ziwanê kurdkî de hişmendîyêk afirnaya.”
Her netewe bi kultur, huner, edebîyat, tarîx û ziwanê xo yeno şinasnayene. Edebîyat şinasnayîşê şaran de cayêko muhîm gêno. Her serebûd û ziddîyetê girdî, şoriş yan zî şer averşîyayîşê edebîyat û romanê şaran ser o tesîr kenê. Edebîyat û romanê kurdkî nê warî de, goreyê kultur, huner û tarîxê xo, şarê kurdan ser o tesîrêko gird kerd. Her çiqas ke ziwan û edebîyatê kurdkî welatanê ke kurdî tede ciwîyenê de bi hawayêko fermî nêyenê naskerdene zî, kurdan bi têkoşînê xo edebîyat û ziwanê xo pawit û bi hezaran berhemê edebî û ziwanî afirnayî.
Nuştoxanê kurdan ê ke cehd kerdo bi romanan ziwanê xo bipawê, înan ra yew zî Mehmet Bûlût o. Di romanê Mehmet Bûlûtî bi nameyê “Min navek nedît ji bo te” (Mi To rê Nameyêk Nêdî) û “Wesyetên wenda” (Wesîyetê Vindîbîyayeyî) est ê.
Nuştox Mehmet Bûlûtî derheqê edebîyat û romanê kurdkî de ajansê ma rê qisey kerd.
‘Berhemê mi netîceyê têkoşînê 50 serran ê’
Mehmet Bûlûtî ard ziwan ke romanê kurdkî yo verên Şivanê Kurmanc o û wina vat: “Tarîxê romanê kurdkî bi Şivanê Kurmanc dest pêkeno. Zafane nê 30-40 serranê peyênan de roman mîyanê şarê kurdan de tayêk aver şîyo. Komêka ma bi nameyê ‘Koma Civata Kurdî’ est a. Di serrî yo ez uca de bi hawayêko rexneyî romanan wanena. Serra 2018î de mi dest bi edebîyatê kurdkî kerd. Mi bi açarnayîşî dest pêkerd, dima seba nuştişê romanî dest bi nuştişê romanan kerd. Serra 2022î de romanê mi yo verên ame çapkerdene. Di romanê mi est ê. Romanê kurdkî zî bi têkoşînê ke 50 serrî yo yeno kerdene ra girêdaye yo, ma nêşkenê nê çî cîya bikerê. Bi hawayêk têkoşînê şarê kurdan mîyanê romanê kurdkî de ca girewto. La beno ke nuştişê romanî ne eynî sewîye de bo ke têkoşîn, xoverdayîş û bedelê ke ameyî dayene tede ca bigîrê, la reyna zî a têkilî esta. Di kitabê mi est ê, her di zî bingeyê nê têkoşînê 50 serran ser o vejîyayî meydan. Hîs, ziwan û hîkayeyê mi yê ke ez ana ziwan, pêro nê têkoşînî ser o awan benê. Têkoşînê 50 serranê peyênan romanê kurdkî de hişmendîyêk awan kerda. Badê 40 serran hetê hişmendî û kamilbîyayîşî ra averşîyayîş beno. No têkoşînê 50 serranê peyênan zî mezgê merdiman de kamilbîyayîş awan kerdo. Xoverdayîşo ke ame dayene zî bîyo bingeyê nuştişê ê aqilê kamilbîyayeyî. Nuştoxê neweyî yê sey ma zî berhemê ê têkoşînî yê. Aqil û hişmendîya roman û nuştoxan bingeyê têkoşînê kurdan ser o ameyo awankerdene.”

‘Medyaya dîjîtale sebeb bena ke cayê wendişî de goşdarîkerdiş aver şêro’
Mehmet Bûlûtî dîyar kerd ke serranê 1980an de kurdkî dewan de mende û şar ame şaristanan û wina dewam kerd: “Serranê 80an de merdim resabî a sewîye ke ziwanê xo ra şerm bikero. La 10 serranê peyênan de wayîrvejîyayîşê kurdkî û kurdîtî aver şono. Bi hişmendîyêka zanistîye aver şono. Beno ke zaf nêbo, la averşîyayîşêk est o. La ma vînenê ke wendiş eynî sewîye de nîyo. Nuştiş wendişî ra vernî de yo. Nuştoxî zaf ê, la wanoxî ê sewîye de nîyê. Eke wendiş bireso sewîyeya nuştişî ziwan zî do aver şêro. Dibistana verêne ra heta unîversîte firsendê perwerdeyê kurdkî çin o. No zî averşîyayîşê ziwanê kurdkî ser o tesîr keno. La çîyo ke ma tewr zaf peyser beno medyaya dîjîtale ya. Medyaya dîjîtale sebeb bena ke cayê wendişî de goşdarîkerdiş aver şêro.”
‘Eke merdim biwazo eşkeno keyeyo ke tede ciwîyeno bikero dibistan’
Mehmet Bûlûtî dîyar kerd ke beno dibistanê înan çin bê, la eke kesêk biwazo eşkeno keyeyêk bikero dibistan û wina vat: “Ez nuştoxêk a, tayêk zî seba averşîyayîşê ziwanê xo xebitîyena. Ez dorûverê xo ra berpirsîyar a. Eke merdim biwazo eşkeno keyeyê ke tede ciwîyeno bikero dibistan. Ma Îstanbul de ciwîyenê. Nê şaristanî de bi seyan komeleyê ma est ê, her dewijan komeleya dewa xo awan kerda. Merdim eşkeno nê komeleyan bikero dibistan. Tîya de ti eşkenî seba musayîşê tarîx, kultur, huner û tradîsyonê xo bixebitîyî û bi hişmendîyêka newîye aver şêrî; tu kes nêşkeno vernîya to bigîro. Rayberîye çi vana? Vana: ‘Ma înan ra çîyêk nêwazenê. Çîyo ke ma wazenê, ma do xo bi xo rêxistin bikerê.’ No mesajêko tarîxî yo. Derheqê qiseykerdişê kurdkî de rexneyê şarî est ê. Heme sazgehê ma eşkenê sazgehanê xo de kurdkî qisey bikerê. Ma eşkenê sazgehanê xo bikerê kurdkî û kurdîstanî.”
‘Ma nêşkenê bikewê mîyanê ruhê yewbînan’
Mehmet Bûlûtî da zanayene ke o muhîmî dano averşîyayîşê edebîyatê kurdkî û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Çiqas ke wext şono ziwanê ma yo edebî zî maneno ziwanê sîyasî. Teqez ganî ma xo nê çî ra xelas bikerê. Ziwanê ma yo sîyasî 20-30 serranê peyênan de yan mexdûrîye ser o yo yan zî rexnekerdişê sîstemî ser o yo. Ma nêşkenê nê her dîyan ra abirîyê. Wexto ke ma înan ra abirîyê û bi hawayêko xozayî bifikirîyê ziwanê edebîyatî zî do aver şêro. Wexto ke ti xo rê bendêk virazenî ti mezg û hîsanê xo zî teng kenî. Çunke dej, jan, elem, xoverdayîş û têkoşîn mîyanê yewbînan ra vîyartî, ê ma rê bîyî sey qalibêk. Keşke nuştoxêkê kurd bişêro karakterêkê kurd mîyanê edebîyatî de bido şinasnayene. Hende çî ameyî sereyê ma, ma xayinîye û xoverdayîş mîyanê yewbînan de dîye. La ma hema zî yewbînan nêşinasnayo. Ma nêşkenê bikewê mîyanê ruhê yewbînan.”











