• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

‘Ziwanê dayîke hewcedarîyêka zanistî ya’

Mehmet Alî Ertaş / AW

14 SIBAT 2025 - 12:34
Kategorî: Genel, KIRMANCKÎ - EKOLOJÎ, KIRMANCKÎ - KOMEL, KIRMANCKÎ - KULTUR, KIRMANCKÎ - MANŞET, KIRMANCKÎ - POLÎTÎKA
A A
Tirkîya de nêzdîyê 36 ziwanî est ê. Goreyê tesbîtanê UNESCO’yî 3 ziwanî Tirkîya de bîyê vîndî û 18 ziwanî zî vera vîndîbîyayîşî de yê. Nuştoxê Rojnameya Xwebûnî Prof. Dr. Abdulîllah Polat yew nuşteyê xo de derheqê rol û rolîstîya ziwanî de wina vano: “Rolê ziwanê dayîke hewcedarîyêka zanistî ya.”

Verê modernîte û netewedewletê bi taybetî dinya Rojawanî û cografyaya ma Rojhelatê Mîyanênî de hîrê ziwanê pîrozî est bî; latînî, erebî û îbrî (îbranî). Na pîrozîye zî xo dayêne a ke ziwanê dêre (xirîstîyanîye) latînî, yê mizgeftî (îslamî) erebî û yê kenîşteyî (musewîtîye) zî îbranî yo. Nê hîrê ziwanan ra pey dîn bi û bi pîrozîya xo serdest û wayîrê pawitişî bî.

2 hezar û 500 ziwanî benê vîndî

Rîyê dinya de nêzdîyê 7 hezar ziwanî est ê. Nê ziwanan ra 2 hezar û 500 ziwanî benê vîndî. UNESCO 17ê teşrîna peyêne ya 1999î de, 21ê sibate sey Roja Ziwanî ya Mîyanneteweyî îlan kerd. Serra 2000î ra heta ewro her serre 21ê sibate sey Roja Ziwanî ya Mîyanneteweyî yena pîrozkerdiş. Şarê dinya û bi taybetî kurdî 26 serrî yê ke 21ê sibate Roja Ziwanê Dayîke pîroz kenê. Na roje de wazenê ke heme ziwanê bindestî bibê ziwanê fermî û perwerdeyî. Dinya de nêzdîyê 2 hezar û 500 ziwanî seba ke nê ziwanê resmî yê û nê zî ziwanê perwerdeyî yê, vera vîndîbîyayîşî de yê. Neteweyê ke dewletê înan est ê, ziwanê înan qanûn û sistemanê perwerdeyî ra yenê pawitene. La komel û neteweyê ke dewleta înan çin a, ziwanê înan hetê dewleta serdeste ra yeno înkarkerdiş û vernîya perwerdeyî yena girewtiş.

Dewleta Tirke verba xalanê 17, 29 û 30î yê Peymanê Heqanê Domanan yê Neteweyanê Yewbîyeyan ra şika xo daya. Seba na şike hemverê ziwananê bînan vejîyena. Belgeyanê heqanê merdiman ê dinya de her netewe eşkeno bi ziwan, kultur, bawerî û perwerde bibo û bimuso. No heqêko unîversal o. Tirkîya zî nê belgeyê heqanê merdiman ê dinya îmze kerdê. La reyna zî hemverê heqê perwerdeyê ziwanê dayîke vejîyena. Bi naye Tirkîya peymana NY-UNESCO’yî  ya “Vera cîyakerdişê perwerdeyî” binpay kena.

Seba ke yew ziwan nêbo vîndî, ganî a komel yan zî a netewe bieşko bi ziwanê xo perwerde bibo û bieşko ziwanê xo bipawo. Coka perwerdeyê ziwanê dayîke yew heqê bingeyênî yê komelan o.

Ewro Tirkîya de nêzdîyê 36 ziwanê cîya-cîyayî est ê. Goreyê tesbîtanê UNESCO’yî 3 ziwanî Tirkîya de bîyê vîndî. 18 ziwanî zî vera vîndîbîyayîşî de yê. Her çiqas Tirkîya hetê zafziwanî ra dewlemend a zî, seba polîtîkayanê yewziwanî dewlemendî nêyena dîyene. Serra 2012î de bi qanûnê dersanê weçîniteyan êdî komelê ke wayîrê ziwananê cîya-cîyayan ê, domanê înan eşkenê pola 5. ra dima dersê ziwanê dayîke weçînê. No beno sebeb ke domanî pola 5. ra dima ziwanê dayîke ra aqitîyenê û ziwanê dayîke xo vîr ra kenê. Nê neteweyan ra ke perwerdeyê ziwanî ci rê ameyo qedexekerdene şarê kurd o. Perwerdeyî de şuxulnayîşê ziwanê dayîke seba çareserîya meseleyê kurdan hewcedarîyêka zanistî ya.

Nuştoxê Rojnameya Xwebûnî Prof. Dr. Abdulîllah Polat yew nuşteyê xo de derheqê rol û rolîstîya ziwanî de wina vano: “Rolê ziwanê dayîke hewcedarîyêka zanistî ya.” Prof. Dr. Abdullah Polat dîyar keno ke Tirkîya de hetê sazî û mekanîzmayanê dewlete ra ziwanê kurdî ser o hewldayîşêko cîddî yê asîmîlasyonî est o û vano: “Merkezo tewr muhîm ê nê hewldayîşê zehmet meclîsê tirkan o. Wexto ke winasîn ke şarê dinya babetanê balkêşan ê sey îstîxbarato viraşte, dewirkerdişê estareyan û cigêrayîşê cuya rojgêranê bînan de yew musabeqaya bileze de yê, Meclîsa Gird a Tirkîya (TBMM) qebul nêkena ke ziwanê kurdî ke ziwananê tewr kehanan ra yew o, bişinasna. Heme kombîyayîş û hedîseyanê dinya de, ziwanê kurdî bi şuxulnayîşê têgehê nêeşkerayî ‘X’ estbîyayîşê nê ziwanî înkar kena.”

Nuştox Adar Jîyan zî derheqê têkilîya mabênê komelî û ziwanî de wina vano: “Haceto tewr muhîm o ke sînorê fikrê komelî dîyar keno sistemê resnayîş û ziwan o. Komelê modernî tim wayîrê asta ziwanêko averşîyaye yê û êyê seretayî zî wayîrê asta ziwanêko apeymende yê.”

Tags: Adar JîyanDewleta TirkekirmanckîProf. Dr. Abdulîllah PolatRojnameyê XwebûnîTirkîyaUNESCOZazakiZiwanê Dayîke
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

21 MIJDAR 2026
 Metropolan de tekoşînê ziwanî: Medyaya dîjîtale de wayîrê Kirmanckî vejîyena

 Metropolan de tekoşînê ziwanî: Medyaya dîjîtale de wayîrê Kirmanckî vejîyena

14 MIJDAR 2026
Kobanî de wendekaran perwerdeyê kurdkî waşt

Kobanî de wendekaran perwerdeyê kurdkî waşt

8 MIJDAR 2026
DEM Partî Roja Ziwanê Lazkî de waşt ke ziwanê dayîke bin garantî de bêrê girewtiş

DEM Partî Roja Ziwanê Lazkî de waşt ke ziwanê dayîke bin garantî de bêrê girewtiş

7 MIJDAR 2026
Hesabê X’î yê Jinnewsî ame astengkerdiş!

Hesabê X’î yê Jinnewsî ame astengkerdiş!

5 MIJDAR 2026
Nêmeyê domananê Afganîstanî teberê sîstemê perwerdeyî de yê

Nêmeyê domananê Afganîstanî teberê sîstemê perwerdeyî de yê

5 MIJDAR 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

21 MIJDAR 2026
Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

21 MIJDAR 2026
‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

21 MIJDAR 2026
Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Çalakîya KHK’yî: ‘Polîtîkaya îxracî hêrişêko vera keda cinîyan a’

21 MIJDAR 2026
Girewteya neweşe Newroz Bozkurte vaznaya ra neweşxane!

Muracatê peydeştişê înfazî yê seba Newroz Bozkurte bê cewab mend

21 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (294)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne