Raporê pîyayî yê UNICEF û UNESCO’yî qetî kerd ke se ra 53ê domanê Afganîstanî perwerdeyê resmî ra bêpar ê. Raporî îqaz kerd ke seba astengê keynayan û zêdebîyayîşê nufusî, zextê warê perwerdeyî ser o zêde benê.
Afganîstan de bi mîlyonan domanî, bitaybetî keynayî, krîzêko xorîne ya perwerdeyî reyde ribirî yê. No krîz înan heqê wendişî ra bêpar keno. Na rewşe seba feqîrîya zafe, qedexeyanê sertan û çinbîyayîşê binawanîye hîna giran bena. Wina ameyoxê nesilêkê temamî keweno tehluke.
Rêxistinanê UNICEF û UNESCO’yî raporêko pîyayî de da zanayîş ke se ra 53ê domanê Afganîstanî yê ke emrê wendişî de yê, sîstemê perwerdeyê resmî ra bêpar mendê.
Raporî bale ante zextanê ser ke warê perwerdeyî uca de pê ribirî yo. Nê zextî seba zêdebîyayîşê lezî yê nufusî virazîyenê. Hûmara domananê emrê wendişî serra 2019î de 10,4 mîlyonî bîye, serra 2024î de resaye 11,5 mîlyonî.
Raporê pîyayî dîyar kerd ke dewamîya astengan ê ser perwerdeyê keynayan û agêrayîşê keyeyanê koçberan ê welatî, hewcedarîya hîrakerdişê kapasîteyê sazgehanê nikayinan û awankerdişê mekteban ê neweyan diqat kenê. No hal bitaybetî herêmanê ke agêrayeyan pêşwazî kenê û îmkanê înan ê herêmkî sînordar ê, de hîna zaf aseno.
Warê perwerdeyê berzî de dateyan mojna ke hûmara kesanê ke unîversîte û sazgehanê perwerdeyê berzî de ameyê qeydkerdiş, serra 2026î de resaye nêzdîyê 208 hezar wendekaran. Serra 2024î de na hûmare 189 hezarî bîye. Rixmê nê rindbîyayîşî zî na hûmare hema sewîyeya xo ya serra 2020î ra nêmeyî ra kêmêr a. O wext hûmare resaybî nêzdîyê 430 hezar wendekaran.
Raporî eşkera kerd ke astengê ser tewrbîyayîşê keynayan ê perwerdeyê berzî bîyê sebebê kêmbîyayîşê hûmara qeydkerdeyan. Zêdebîyayîşê di serranê peyênan nêeşkayo kêmbîyayîşo ke ware serra 2021î ra nat dîyo, pir bikero. Her di rêxistinan reyna venga mesulanê Afganîstanî da ke qedexeyanê ser perwerdeyê keynayan wedarnê û qezencanê warê perwerdeyî yê di desserranê peyênan bipawê.
Peynî de raporî qetî kerd ke nê dateyî astengê têmîyanekinî yê vera perwerdeyî yê Afganîstanî mojnenê. Verê her çîyî nê astengî nê yê: girewtişê hûmara zafe ya domanan, temînkerdişê hewcedarîyanê agêrayeyan û hîrakerdişê firsendanê wendişî heme sewîyeyanê perwerdeyî de.
