UNESCOyî raporê binpaykerdişanê vera rojnamegeran eşkera kerd û da zanayene ke rêjeya bêcezayîye serra 2025î de resaya se ra 86.
Rêxistina Perwerde, Zanist û Kulturî ya Neteweyanê Yewbîyayeyan (UNESCO) çarçewaya Roja Mîyanneteweyî de ke seba qedînayîşê bêcezayîye ya sucanê vera rojnamegeran ameya îlankerdene, raporê binpaykerdişanê vera rojnamegeran weşana. Raporî de ame dîyarkerdene ke rêjeya kiştişê rojnamegeran zêde bena û rêjeya bêcezayîye ya dinya serra 2025î de resaya se ra 86.
Na rêje ke 2012î ra nat reya verêne zêde bîye, 2012î de se ra 95 bîye û 2024î de ginaybî se ra 85. Tarîfê bêcezayîye yê UNESCO’yî kiştişanê ke tehqîqatê înan nêqedîyayê yan zî hema dewam kenê, gêno xo mîyan. Goreyê raporî nêzdîyê şeş ra hewtê faîlanê ke rojnamegerî kiştê, nêameyê verê edaletî.
Hetkara Mudîra Pêroyî ya UNESCO’yî Marîya Gabrîel da zanayene ke bitaybetî herêmanê şerî de tehqîqat û prosesê hukmkerdişî yê derheqê kiştişê rojnamegeran de bes nêkenê. Marîya Gabriele îfade kerd ke UNESCO mehkemeyêk nîyo la seba ke edalet bêro ca zor danê.
14ê ê kesan ke cuya xo ra bîye, cinî yê
Goreyê raporî ke her di serran de reyêk weşanîyeno, serranê 2024 û 2025î de bi pêroyî 189 rojnameger, xebatkarê medya û berhemdarê tedeyîyê medyaya komelkîye yê ke karê rojnamegerîye kenê, ameyî kiştene. Kesanê ke cuya xo ra bîyî ra 14 cinî bîyî. No dem des serranê peyênan de seba rojnamegeran sey demo tewr merdox ê di serran ame qeydkerdene.
Rojnamegerî ke bi ÎHAyan ameyê kiştiş
Se ra 67ê rojnamegeranê ke ameyî kiştene, herêmanê şerî yê sey herra Fîlîstînî, Yemen û Ukrayna de cuya xo ra bîyî. Marîya Gabrîele vat ke na tablo rîskanê dinya de ke rojnamegerî pê rî bi rî yê, bedilîyayîşêko muhîm mojnena. Raporî de herweha bale ancîya na raştîye ser o ke rolê teyareyanê bêmerdiman (ÎHA) mergê rojnamegeran de zêde bîyo. Serranê 2024 û 2025î de dronî bîyî sebebê se ra 26ê kiştişanê rojnamegeran.
Goreyê UNESCO’yî Fîlîstîn serra 2025î de herêma ke tede tewr zaf kiştişê rojnamegeran ameyî qeydkerdene, bîye. Raporî de ame dîyarkerdene ke Fîlîstîn de tewr kêmî 32 rojnamegerî ameyî kiştene. Bale ancîya na raştîye ser o ke rojnamegerî keyeyanê xo de yan zî wexto ke êlekê çapemenî pira bîyî zî hedef girewtişê înan dewam kerd.
UNESCO’yî serra 2006î de dest bi taqîbkerdişê kiştişê rojnamegeran kerd û no wext ra nat dinya de bi pêroyî 1.641 rojnamegerî ameyî kiştene. Na hûmare yena a mana ke her çar rojan de rojnamegerêk cuya xo ra beno.
Raporê RSF û CPJ’yî
Sewbîna ame dîyarkerdene ke tayê doneyê UNESCO’yî hûmaranê Komîteya Pawitişê Rojnamegeran (CPJ) û Rojnamegeranê Bêsînoran (RSF) ra cîya yê. UNESCO’yî nê cîyayîyî bi zehmetîyanê erjnayîşê hewayê tayê merdişan îzah kerdî ke sebebê şertanê bedilîyayoxan ê pêkewtişan ra yenê meydan.
