DÊRSIM – Çarçeweya Festîvala Kultur û Xoza ya Munzurî ya 24. Qişle de bi panelêk dest pêkerd. Panel de bale ancîyaye serê polîtîkayanê dewlete yê ke vera elewîyan ê û vat: “Ma surgun kerdîme, qetil kerdîme la nêeşkaya ma vîndî bîkerê”
Cemxaneyê Duzgun Babayî de çarçewaya Festîvala Kultur û Xoza ya Munzurî de panelêk ame organîzekerdene. Panelî ra ver Cayê Bimbarekê Duzgin Babayî ame zîyaretkerdene. Dima ra panelî desst pêkerd. Moderatorîya panelî tarîxnas û nuştox Namik Kemal Dînçî kerd. Panel de Hemverfekê Komîsyonê Şaran û Bawerî yê DEM Partîya Yuksel Mutlu, Sereka Yewîye Cinîyan a Elewîyan a Almanya Ozgur Demîr, Serekê Pêroyî yê Federasyonê Elewî, Bektaşîyan (ABF) Mustafa Aslan û Tarîxnas û Nuştox Doç. Dr. Yalçin Çakmakî ca girewt.
Namik Kemal Dînçî bale ante serê pawitişê herd, zîyaret û pîranê xo û vat: “Nê çîyî çin bê, bawerîya elewîtîye nêeşkena cuya xo biramna.” Kemal Dînçî ard ziwan ke dimayê Qirkerdişê Dêrsimî waşt ke hardê Dêrsîmî bê însan verdê. Xoverdayîş û pîya rayraşîyayîşê şarê Dêrsimî nê polîtîkayî pûç vetê.
‘Cinîye pawitoxê neqilbîyayîşê rayîrê bîyê’
Sereka Pêroyî ya Cinîyanê Elewîyan Almanya Ozgur Demîr qiseykerdişê xo de bale ante mefhumê “Can”î yê bawerîya elewîtîye ser o û serê têduştîya mîyanê cinî û camêrdan, heto bîn ra zî bawerîya elewîyan de muhîmîya cayê komelbîyayene, komunalbîyayene ser o vindert û wina vat: “Raya ma de cinî seyrkerdox nîya û nêbîya. A pawîitox û rayraberdoxê nê rayîrî bîya. Vîrê ma de cinî est a. Ziwan û duayanê dayîkan de bawerîya ma est a. Eke ma bi raştîya ‘can’ vanê, peyê coy çira ma ewro munaqeşe kenê ke cinî postî ser de ronîşa yan zî nêronîşa? Çira mekanîzmayanê qerardayîşî de seyyewbînî nêbeno?”
Tarixnas û Nuştox Doç. Dr. Yalçin Çakmakî ard ziwan ke eleqeya ke muqadesî de yena ronayene bi ilmî nêyena îzahkerdene û vat: “Kewtişê Dêrsîmî yê binê hakimîyeta Osmanîyan Cengê Çaldiranî ra pey o. Osmanîyan u wext na herême nêgirewtbî binê kontrolê xo. Bi şîdet ameyî serê komela na herême. Waştêne ke mesela bi ceng bi îstîla hal bikerê. 400 serrî wina dewam kerd. Osmanîyan tîya sey ‘mang’, sey ‘ur’ dîyêne Çike dewleta Osmanîyan şarê Dêrsîmî sey Musulman nêdîyêne. Fetwayan de ma nê çîyî bi rehetî vînenê. Peynîya serranê 1700an de serekê eşîran dawet kerdî, sereyê înan bedenê înan ra cira kerdê û erşawitî sarayî. Bi îfadeyê paşayê Osmanîyan ‘Dêrsimî ser o sefer beno, zafer nêbeno.’ Serra 1891î de belgeyanê qeytkerdeyan de ma nê çîyî vînenê. Nêeşkayî Dêrsim bikerê binê kontrolê xo, aye ra dimayê planê asîmîlekerdişî kerd. Seba naye birre girewt ke dewe û şaristananê elewîyan de camî û mescîdan awan bikerê. Na politîka ameye tetbîqkerdene.”
‘Ma surgun kerdîme, qetil kerdîme la nêeşkayî ma vîndî bîkerê’
Serekê Pêroyî yê Federasyonê Elewî-Bektaşîyan (ABF) Mustafa Aslan polîtîkaya dewlete ya ke wazena elewîyan tena verdo û asîmîle bikero ser o vindert û wina qisey kerd: “Çîyê ma yo nimite çin o. Çiqas ma înkar kenê bikerê zî ma serê nê herdan de bawerîyanê qedîman ra yê. Zîhnîyetê Osmanîyan o ke vera ma elewîyan ameyo ramitene; înan ra zî dimayê komare ameyo ramitene û heta roja ewroyîne ameyo. Ma surgun kerdîme, qetil kerdîme la nêeşkayî ma vîndî bikerê. Nika zî wazenê ke mîyanê ma ra, bi destê tayê merdiman nê çîyî bikerê.”
‘Kurd û elewîyî demokrasî wazenê’
Hemverfeka Komîsyonê Şaran û Bawerîyan a DEM Partî Yuksel Mutlu zî bale ant zehmetîyanê ke hardê Dêrsimî de ameyê ciwîyayene ser o û wina vat: “Bingeyê nê zehmetîyan de meseleya kurdan est a. Heto bîn ra zî bawerîya ma elewîyan seba înan sey tehluke yena vînayîş. Wexto ke dewleta Osmanîyan a zilimkare şîye elewîyan komara newîye bi çoş virare kerde la na komare zî zê Osmanîyan hetê înkar û qirkerdişî de nêzdî bîye. No proseso ke nika ma tede cewîyenê nê meseleyê ma dewam kenê û ma wazenîme ke endî yew çareserîye virazîyQa. Ma hemwelatîyê seyyewbînî nîyê. Ma seba nê çîyî têkoşîn kenê. Dêrsîm vera xirabîya organîzebîyayeye de xoverdayîşê xo domnena. Kurd û elewî seyyewbînîye wazenê, demokrasî wazenê. Dewlete bi polîtîkayanê asîmîlasyonî karê xo kena. Ma zî vera nê çîyî têkoşîn danê.”
Panel bi pers û cewaban temam bi. Panelî ra pey loqmeyî ameyê vilakerdiş.
