Ziwannas û Nuştox Mehmet Sadik Varli ard ziwan ke Vakur de ziwanê kurdkî di bin tehluke de yo û wina va: “Ganî ma pawê dewlete nêvinderî û bi xo îmkanan virazî. Dewlete tena seba çareserkerdişê meseleya kurdan ganî rayîrê demokratîkî abikero û astengan wedarno.”
Komara Tirkîya serê bingeha netewe-dewlete de ameya awankerdene. Yew ziwan, yew netewe û yew bawerî pawena. Awankerdişê dewlete ra heta ewro ziwanê kurdkî û ziwanê bînî qedexe yê. Semedê polîtîkayanê asîmîlasyonî yê dewlete ra, Kurdîstanê Vakurî de qiseykerdişê kurdkî roj bi roj kêmî beno. Goreyê raporanê UNESCO’yî zî zaravaya kurmancî di bin tehlukeyê çinîbîyayene de ya û zaravaya kirmanckî zî di bin tehluke de ya. Bi destpêkerdişê prosesê çareserkerdişê meseleya kurdan reyde, yew waştişo bingeyên ê şarê kurdî o bi ke wa qedexe û zextê serê ziwanê kurdkî werte ra wedarîyê û ziwanê kurdkî bibo wayîrê statuyêk. Ziwannas û Nuştox Mehmet Sadik Varli, rewşa ziwanê Kurdkî ya Kurdîstanê Vakurî û prosesê çareserîye seba Ajansa Welat (AW) erjna.
Mehmet Sadik Varli da zanayene ke Kurdîstanê Vakurî de ziwanê kurdkî vera çinîbîyayene de yo û wina va: “Kurdîstanê Vakurî de ziwanê kurdkî vera çinîbîyayene de yo. Rewşa ziwanî Vakur de di bin tehluke de ya. Serranê 1990î de ziwanê kurdkî Kurdîstan de hîna weş bi. La netîceyê polîtîkayanê asîmîlasyonî de, wext de qiseykerdişê kurdkî Kurdîstanê Vakurî de roj bi roj kêmîya. Wexto ke yew ziwan nêbo ziwanê perwerdeyî, o ziwan wext de şino, vînî beno. Rewşa kurdkî zî wina bîye. Semedo ke ziwanê perwerdeyî nêbi, qiseykerdişê aye roj bi roj kêmîya. Dewan de zî êdî kurdkî nîna qiseykerdene. Eke wina dewam bikero, çend serran de tehlukeyê çinîbîyayene est o. Eke ziwan nêro pawitene û nêbo ziwanê perwerdeyî, do çinî bo.”
‘Ganî dewlete astengan wedarno’
Mehmet Sadik Varli îzeh kerd ke prosesê çareserîye de ganî dewlete asteng û zextanê serê kurdkî wedarno û wina dewam kerd: “Wendegehan de dayîşê ziwanê kurdkî sey dersa weçînîye nêno qebulkerdene. Ziwanê neteweyêk nêbeno weçînaye. Vateyêko verênan esto vano: “Çavên deriyan xwelî li seriyan”. Ganî ma pawê dewlete nêvinderî ke ziwanê kurdkî sey dersa weçînîye bido û ma zî bi naye keyfweş bî. Çareserî, xelisnayîşê ziwanê kurdkî yo, na rewşa perwerdeyî ya. La seba o perwerde zî ganî ma pawê dewlete nêvinderî û bi xo îmkanan virazî. Ganî dewlete rayîrê demokratîkî abikero û astengan nêvejo. Ganî ma bi xo îmkanan virazî. Ma eşkenê ziwanî merg ra bixelisnî.”
‘Ganî Kurdkî her qade de bêro ferzkerdene’
Mehmet Sadik Varli dewamê qeseykerdişê xo de ard ziwan ke prosesê aştîye de ganî têkoşînê ziwanê kurdkî bi hawayêko hîna xurt bêro rayîrberdene û wina va: “Sazîyî ganî bi pêşnîyazanê xo zextî serê sîyasetî zî bikerê. Pêşnîyazê saziyanê ziwanî zî ganî hetê sîyasetî ra bêrê eyakerdene. Ê pêşnîyazî zî nê yê; wexto ke Kurdîstan de yewî/yewe vato ez do biba sîyasetmedar û bêra weçînitene, ganî mutlaq kurdkî bizano. Eke nêzano, ganî nêbo. Eke wina bibo, çend aşman de heme sîyasetmedarî zî do kurdkî bimusê. Hemû qadan de wina, ganî kurdkî bêro ferzkerdene. Eke plansazîyêka winasî radîkale nêkewa dewre, kurdkî hetê sîyasî ra aver nêşina. Reyna ganî keyeyî zî, taybetî mayî, bi domananê xo reyde kurdkî qisey bikerê. Bi nê hawayî, kurdkî eşkena merg ra bixelisîyo. Wekî din, ma xo xapînenê û ma nêeşkenê verê mergê kurdkî zî bigêrî. Eke çimê ma keyberan de bo, ma vajî wa dewlete xêrê xo rê bêro seba ma wendegehan abikero, nê nêbeno. Wendegehan ma do bi xo abikerî.”
‘Ganî dewlete rayîrî abikero û ma zî virazî’
Mehmet Sadik Varli peynîya qeseykerdişê xo de serê perwerdeyê ziwanê kurdkî de wina qedîna: “Ganî dewlete astengan verê ziwanê kurdkî ra wedarno. La tena no bes nîyo. Ganî kurdî wayîrê ziwanî vejîyê. Ganî dewlete astengan nêvejo û qedexeyan wedarno. Rewşa ziwanî tena bi dewlete girêdayî nîya. Nimûne, rayîrêkê awe est o, a rayîr de awe şono. La verê awe ameyo girewtene û awe nêşina. Seba naye ganî hem verê ci bêro akerdene hem zî rayîr bêro pakkerdene. Wexto ke yew kurd wendegehan de perwerde dî, ganî dima bieşkero bi o ziwan karêk bikero. Ganî bazarê ziwanî zî bêro awankerdene.”
