Amed – Hunermendo kurd Ahmet Kaya, ke bi strananê xo bîyo vengê şarê bindestan, tevî ke wefatê ey ra 26 serre vîyartî, hema zî komel û nesilanê neweyan ser o tesîrêko şorişgerî keno. Ey seba waştişê xo yê vatişê stranêka kurdkî rastê hêrişêko nijadperestî ame.
Hunermendo kurd Ahmet Kaya 28ê teşrîna verêne 1957î de Meletî de, sey gedeyê pancîne yê keyeyêko karker de ame dinya. Keyeyê Ahmet Kayayî hema ke o nêameyo dinya, sebebê problemanê ekonomî û dewe de çinbîyayîşê îmkananê karî ra, Çêlîkanê Semsûrî ra koçê Meletî kerdbî. Ahmet Kayayî gedeyîya xo şertanê karkerî û xizanîye de Meletî de vîyarnê. Ey Meletî de mektebo verên wend; demanê vengî de, seba piştîdayîşê debara malbatî, dikanêko ke qeyd vengî û kasetî tede yenê rotene de xebitîya. Têkilîya ey a verêne ya muzîkî reyde na dikan de û bi tembûrêka ke pîyê ey 6 serre de ci rê herînaybî dest pê bî.
Koçberîya Stenbolî
Pîyê ey 1972î de kargeha Sumerbankî ra teqawud bî; problemanê debarî yê keyeyî giranêr bîyî. Keyeyî seba ke cuyayîşêko rind avan bikero û kar bivîno, qerarê Meletî ra koçkerdişê Stenbolî girewt. Ahmet Kayayî 15 serre de heqîqetê giranî yê metropolan bi çimanê xo dî û têkoşînê cuyayîşî kerd. Sebebê rewşa ekonomî ya keyeyî ra ey mektebî ra fek verda û seba piştîdayîşê ekonomîyê keyeyî dest bi xebate kerd. Na koçberî, Semsûr ra Meletî û Meletî ra Stenbolî, hiş û hestanê ey de rêçeyêka kûre verda û serranê dimayî de bîye mijara xeylî strananê ey yê xerîbî, kedî û koçberîye.

Serrê 1980î û hepisxane
Darbeya leşkerî ya 12ê êlulê 1980î ra dima Tirkîya de zextêko giran roşnvîran, şorişgeran û hunermendan ser o dest pê bî. Ahmet Kaya zî sebebê çalakîyanê xo yê sîyasî û têkilîyanê xo ra rastê zextî ame. Destpêkê serrê 1980î de operasyonêka polîsî de ame girewtene. Ahmet Kaya nêzdî 3 aşme zindanî de mend. Ey mîyanê nê wextî de êş û zehmetîyê hepsî nêzdî ra dî. Zindanî ra vejîyayîş ra dima nê tecrube û zextê serrê darbeyî bîyî bingeyê muzîka ey a protestî û ey serra 1985î de albûmê xo yê verêni, “Aglama Bebegim”, vet.
Xebatê ey yê muzîkî, albûm û çimeyê strananê ey
Ahmet Kaya jîyayîşê xo yê hunerî de bi şêwazêko newe qada muzîkî de cayê xo girewt. Ey mîyanê 1985 û 2000î de xeylî albûmî vetî. Wefatê ey ra dima zî xeylî albûmê ke qayîtanê ey yê mendeyan ra amade bîbî, ameyî weşanayene. Pêro de 200î ra zêdeyêr strananê ey nê albûman de ca girewtî.

Çimeyê serekî yê strananê Ahmet Kayayî êşê komelî, cuyayîşê karkeran, hesreta welatî, zindan û têkoşînê azadîyî bîyî. Ey vatişan û awazanê ke xo viraşt ra teber, şîîrê xeylî şaîranê namdaran zî kerdî stran. Bi taybetî şîîrê şaîro kurd ê Dêrsimî Yûsûf Hayaloglu hunerê ey de cayêko muhîm girewt. Reyna ey şîîrê Ehmed Arîf, Yilmaz Odabaşi, Nazim Hîkmet, Can Yucel, Attîla Îlhan, Nevzat Çelîk, Hasan Huseyîn Korkmazgîl û Sabahattîn Alî bi awazanê xo yê taybetî wend û resnayî milyonan kesan.
Albûmê ke ameyî qedexekerdene
Cuyayîşê hunerî yê Ahmet Kayayî de gelek berhemê ey rastê sansûr û qedexeyan ameyî. Albûmê ey ê verêni, serra 1985î “Aglama Bebegim”, darbeya 12ê êlulî ra dima sey bixeter ame dîyayîş û belavkerdişê ci qedexe bî. Nerazîbîyayîşan ra dima qedexe ame hewanayene û strananê ey her ca de veng da.
Her wiha albûmê ey ê “Şarkilarim Daglara”, ke 2 milyon û 800 hezar ra vêşêr ame rotene, rastê qedexeyî ame. Seba tayê vatişanê strana “Ozgur Çagri” ke bi gerekçeyê propagandaya rêxistine ame dîyayîş, albûm ame komkerdene û konserê ey ameyî qedexekerdene. Nê ra teber, strana ey a bi nameyê “Kod Adi Bahtiyar” bi gerekçeyê ke nameyê Bahtiyarî nameyê kodî yê gerîlayêko yo qedexe bî; stranê sey “Hani Benim Gençligim” û “Dogum Gunun Kutlu Olsun” zî bi gerekçeyê ke benê sebebê hadîseyanê komelî, herêm de radyo û televizyonan de ameyî qedexekerdene.

“Ez do stranêka kurdkî bivaja” û hêrişê nijadperestî
10ê sibate 1999î de, şewa xelatdayîşî ya Komeleya Rojnamegeranê Magazînî de, Ahmet Kaya sey hunermendê serre ame weçinitene. Ahmet Kayayî qisekerdişê xo yê xelatgirewtişî de nîya vat: “Ez nê xelatî seba Dayîkanê Şemîye, seba kedkaranê çapemenîye û seba pêroyê şarê Tirkîya gêna. Her wiha ez wazena çîyêk eşkera bikera; çike ez bi esilê xo kurd o, ez do albûmê xo yê newî de stranêka kurdkî bivaja û klîbêk zî ci rê biancî. Ez zana ke nê welatî de merdimê cesurî estî ke do nê klîbî biweşanê.”
Nê vatişan ra dima tayê kesanê ke salon de bîyî, koçikî û çetelî eştî ey ser û hêrişêko nijadperest kerd. Ahmet Kayayî nê hêrişî û zextan ra dima zî game peyser nêeşte û ropotajan û qiseykerdişanê xo de eşkera kerd ke o qet nasnameya xo ya kurdî û waştişê azadîyî ra poşman nêbeno.

Cuyayîşê sirgunî
Şewa xelate ra dima ey ser o dewayî ameyî akerdene û ey rê bi serran hepsê ceza ame dayene. Ahmet Kaya hezîrana 1999î de neçar mend û koçê Fransa kerd. Sirgun de zî ey xebatê xo yê hunerî û sîyasî dewam kerd. O civaka kurdan a Ewrûpa reyde ame pêser û gelek mîhrîcanan û konseranê kurdan de vejîya sehne. Ey konserê xo yê Ewrûpa de her wext piştî dê têkoşîna azadîya şarê kurdan. Ey sehne ser o qiseyanê xo de vatêne ke o vengê şarê kurdan o û hesreta ey a pîle, rojêk peyser şîyayîşê welatê xo û Amed de konserêk dayîş bî. Hunermendo kurd 16ê teşrîna peyêne 2000î de, 43 serre de, Parîs de qrîza qelbî ra ganê xo ra bî û Goristanê Père Lachaise yê Parîsî de ame veşartene.
Mîrasê ey dewam keno
Çiqas ke mergê ey ser ra 26 serrî vîyartî zî, veng û stranê Ahmet Kayayî ewro zî kuçan, keyeyan, zindanan û pêroyê qadanê têkoşînî de veng danê. O şarê kurdan de tena sey hunermendêk nê, labelê sey simbolê rûmetî, cesaretî û wayîrvejîyayişê nasnameyî yeno dîyayîş. Helwesta ey a şewa xelatî a seba ziwanê kurdkî, vîrê şarê kurdan de cayêko taybetî girewt û bîye mînakêka tarîxî.
Ewro bi taybetî nesilê newî û ciwanê kurd bi strananê ey gird benê û bi sebebê berhemanê ey tarîxê têkoşîn, sirgun û êşanê şarê xo nas kenê. Heto bîn ra zaf hunermendê ciwanê kurdî şêwazê ey ê protestî û cesaretê ey a sehne ser o sey çimeyêk û mînakêk dîyenê. Strana ey a kurdkî a bi nameyê “Karwan” zî ewro Kurdîstan û dinya de sey nîşaneya hesreta ey a welat û ziwanê dayîke dilê şarê kurdan de yena cuyayîş.











