Freud, teorîya Oîdîpusî ser o vano ke no dînamîko psîkolojîk o ke dewrê falîkî yê averşîyayîşê domanîye de (mîyanê 3-6 serran de) vejîyeno werte, wina vano: “Lajek nê dewrî de seba maya xo heskerdişêko romantîk hîs keno, pîyê xo zî sey reqîbî vîneno. Dima zî rolê cinsîyetî yê komelkî museno.”
Kompleksê Oîdîpusî, bingeyênan ê teorîya psîkanalîzî yo û hetê Sigmund Freudî ra ameyo averberdene. Seba ke ma nê tezî fam bikerê, gere verî hîkayeya rîçikî bîgêrê dest.
Hîkayeya Qral Oîdîpusî
Mîtolojîya Yewnanî ya Antîke de, Qralê Thebaî Laîosî rê yew kehanete yena vatene. Yeno vatene ke lacê ey do ey bikişo û bi maya xo bîzewicîyo. Seba ke vera nê qederî bigêro, key lacê ey beno, lînganê ey kuneno û koyan de veradano mergî. La gedeyî hetê şivanan ra yeno dîyene û benê teslîmê Qralê Korînthosî Polybosî û bi nameyê Oîdîpusî beno pîl.
Oîdîpuso ke reseno, eynî kehanete heqê ey de zî yena vatene, mîyanê xo û keyeyê xo yê heskerdeyî (Polybos û cinîya ey ke sey keyeyê xo yê raştî zaneno) de mesafe ronenê ci. Raywanîya xo de, yew xirecira rayîrî de yew merdimêko kal kișeno.
No kes zî pîyê ey o raşt Laîos o. Dima, Sfenks o ke tehdîtê Thebaî yo, ey mexlub keno û şaristan xelesneno û sey xelate bi qralîçe Iokaste zewicîyeno ke no kes zî maya ey a raşt a. Serran ra dima heqîqet vejîyeno werte, Iokaste xo kișena, Oîdîpus zî çimanê xo kor keno û şono sirgun.
Teorîya Kompleksê Oîdîpusî
Freud, no dînamîko psîkolojîk o ke dewrê falîkî yê averşîyayîşê domanîye de (mîyanê 3-6 serran de) vejîyeno werte, wina şirove keno: “Lajek nê dewrî de seba maya xo heskerdişêko romantîk û cinsel hîs keno, pîyê xo zî sey reqîbî vîneno. Hêzê pîyê xo û cezaya muhtemele ra (tersê xesîyayîşî) seba ke terseno, nê hîsan dehfneno û peynî de xo bi pîyê xo yew keno û bi no hawa rolê cinsîyetî yê komelkî museno.”
Seba keynekan, dînamîkêko wînayên sey “Kompleksê Elektra” yeno namekerdene, vera pîyê xo de antişî, vera maya xo de zî hîsê reqabetî cuyînê.
Rexneyê teorîye û vînayîşo modern
Na teorîye ewro zaf hetan ra yena rexnekerdene. Cigêrayîşê averşîyayîşê domanan, estbîyayîşê yew dînamîkê antoşîyo cinsel o zanîngehî sey ke Freudî teklîf kerdo, tesdîq nêkenê. Psîkolojîya moderne, girêdayîşê domanan bi dadî-babîyê xo, hîna zaf çarçewaya teorîyanê sey girêdayîşo bi emin, averşîyayîşê nasnameyî û musayîşê komelkî de şirove kena.
Ancax no mefhûm, analîzanê kulturîyan û rexneyanê edebîyan de sey metaforî şuxulnayîşê ci dewam keno. Bi taybetî seba îfadekerdişê pêkewtişanê ke vera fîguranê otorîteyî de virazîyenê yan zî neqlê neslanê binan kena.
