Seba serrgêra qerarê fermî yê Terteleyê Dêrsimî ser o ke 4ê gulane 1937î de amebî girewtene û dima ra zî qetlîam ame kerdene, Dêrsim de eşkerayî yena dayene. Sazgehê sivilî, Partîyê Sîyasî, Komelê Bawerîyan û şarê Dêrsimî Meydanê Dêrsimî de ame pêser.
Serrgêra Terteleyê Dersimî ya 89. de, bi vengdayîşê Platformê Kede û Demokrasî yê Dersimî rayîrşîyayîşêk ame kerdene. 4ê Gulana 1937î de Heyetê Wekîlan seba “Tevgerê Tenkîlê Tuncelî” qerarê resmî girewt. No qerar mîyanê tarîxî de sey destpêkerdişê Terteleyê Dêrsimî yeno qebulkerdene û şarê Dêrsimî na roje sey “Roja Şîyaye” yad keno.
Rayîrşîyayîşî de Hemsereka Pêroyî ya DEM Partî Tulay Hatîmogullari, Hemsereka Pêroyî ya Partîya Herêman a Demokratîke (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar, Serekê Pêroyî yê EMEP’î Seyit Aslan, Hemserekê Pêroyî yê DAD’î Mercan Gul û Zeynel Kete, Hemserekê Konfederasyonê Elewîyan ê Ewropa Huseyin Mat, Serekê Pêroyî yê Federasyonê Elewî Bektaşîyan Mustafa Aslan, Serekê Pêroyî yê Weqfa Kulturî ya Anadoluya Haci Bektaş Veli Ercan Geçmez, Serokê Pêroyî yê Komela Kulturî ya Pir Sultan Abdal Cuma Erçe û endamê meclîsî, hemserekê şaredarîyan, temsîlkarê sazgehanê demokratîkî û hemwelatî beşdar bîyî.
Eşkerayî de pankarto ke ser de “Xo vîr ra nêkeme, ef nêkeme” nuştebi, ame girewtene. Sarê Dêrsimî, êyê ke şîyê heqîye xo ju deqîqe bi rêzkerdişî yad kerdê. Metnê eşkerayî hetê Komela Kulturî ya Dêrsimî Umît Karabulutî ra ameye wendene.
‘Ma roja şîyaye xo vîr ra nêkeme’
Komela Kulturî yê Dêrsimî ra Umît Karabulutî qisey kerd û wina vat: “Terteleyê Dêrsimî, tertele de zaf giran o. Êye ke Tertele ra tepa mendê, zere de Travma de mend. Ê zî peyên de tesîrê Terteleyî de mendê. Ma bi eşkerayî vanê ke, Terteleyê Dêrsimî, nîno sîyaset, o zaf xorî yo. Ma tornê înan vanê ke, rêça înan xo vîr ra nêkenîme. No qirkerdîş, Sarê Elewî û Kirmanc o. Ma sarê Dêrsimî vanê ke, Mezela Seydê ma, eşkera bikere. Malumatî ke arşîv de yê înan perûne vila bikerê. Nameyê Dêrsime kan peyser cîde. Êye ke şîyê heqîya xo kamîya înan bizanîme. Qeyûmî peyser biancê. Êye ke kerdî zere, teber bikerê.”
‘Qirkerdişê Dêrsimî xona ke nêqedîyo’
Rayîrşîyayîşî de Hemsereka Pêroyî ya DEM Partî Tulay Hatîmogullari, qisey kerd û wina vat: “Êye ke şîyê heqîya xo, înan yad kenîme. Mezela Sey Rizayî û mezela hevalanê înan bizanîme. Êye ke şîyê heqîya xo, namêyê înan bizanîme. Welatê ma de ke aştî nêameye, unca ke qirkerdiş nêxeleşîno.
‘Welatê Dêrsime roja şîyaye xo vîrra nêkeno’
Dima Hemsereka Pêroyî ya DBP’yî Çîgdem Kiliçgun Uçar qisey kerd û wina vat: “Ça roje ewroyîne ra vame roja şîyaye. Dewlete kûte welatê ma, vat ke sima rê Modernîzm anîme. Zerê Modernîzmî de çik vejîya, sungû û qirkerdîş vejîya. Ma nêzanîme, ciniyê harde dewreşî çûtûr kîşt, domanê hardê dewreşî çûtûr kişt. Ma nêzanîme Seydê ma çûtûr darde kerd. Sare Kirmanç vano ke, ma roja şîyaye xo vîrra nêkemîme. Gulîstan Doku ma nas kerd, zulûmkarî hîrês û heştî ne qedîyenê. Ma ameyê 2020 ûnca zûlûm kenê.”
