Bakûrê Guatemalayî de, yew şaristanê Maya ya ke tarîxî aye 2.800 serrî verî şona, ameya kifşkerdiş.
Guatemalayî de, yew şaristanê Maya ya ke tarîxî aye 2.800 serrî verî şona, ameya kifşkerdiş. Goreyê eşkerakerdene Wezeratê Kulturî ya Guatemalayî ya ke kerdbi, no kifşkerdiş seba famkerdişê şarîstanîya Maya do zaf hawil bibo.
No vînayîş 21 kîlometreyî Bakurê Uaxactunî de yo ke yew cayê arkeolojîyê welatî yê tewr muhîman ra yo, sinorê Meksîka ser o herêma Petenî de yo. Goreyê wezîretî, no cayê cûyîşî ke 16 kîlometreyî ser o yo, tarixi xo Î.V. 800-500 yê Demê Preklasîkê Mîyanênî yo. No dem bîyo merkezanê tewr kehanan û merasîmanê tewr muhîman ra yew.
Nê şaristana kehanî ya ke nameyê “Los Abuelos” yanî “Pîr û Kalî” dîyayo ci, mîmarîya aye zaf rêz û rêzikî ya. Na cayî de pîramîdî, keyeyê astronmîkî û peykerî bi îkonografîya herême ra viraştî estê.
Di peykerî zî amey vînayîş ke texmîn beno nameyê şaristane înan ra ameyo û temsîlê kalikanê înan kenê. No peyker texmîn beno ke serranê Î.V. 500 û 300 mîyan de yo û texmîn beno ke bi kulturê pawitişê baskanê pîran ra girêdayî yo.
Tena şaristane nê, eynî wext de cayê ke nameyê “Petnal” dîyayo ci de, yew pîramîdê 33 metreyî berz ke bi freskanê serranê Preklasîkî ameyo xemilnayene, zî ameyo vînayîş. Her wina, cayêkê bînî yê ke nameyê “Cambrayal” dîyayo ci de, yew sîstemê qenalê awe yê ke xoser û zaf averşîyaye yo, ameyo vînayîş.
Goreyê Wezaretî, no cayê cûyayîşî yê hîrêgoşeyî sey “Hîrêgoşeyê şaristanî” hetanî nika nêbîyo zanayîş. Eşkerakerdene de, no kifşkerdiş seba newe ra dîyayîşê şêwazê merasîman û rewşa sosyo-polîtîk ya civakaya Maya ya ke herêmanê Petenî de yo, zaf muhîm o.
Ganî bêro vîrî, şarîstanîya Maya Başûrê Meksîka, Guatemala, Belize, El Salvador û Honduras de vila bîya û Demê Cilakerdî de Î.V. 400-450 de cuyaye.
Bi nê kifşê neweyî, derheqê koka şarîstanîya înan ya girde û awankerdişê kulturê înan de nîşanê muhîmî do bêrê pêşkêşkerdiş.
