• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

Mîr Celadet Alî Bedîrxan, kurdkî û lehçeya kirmanckî/zazakî

Merkezê Xeberan / AW

1 HEZÎRAN 2025 - 12:00
Kategorî: KIRMANCKÎ - FORUM, KIRMANCKÎ - KULTUR, KIRMANCKÎ - MANŞET, KIRMANCKÎ - POLÎTÎKA
A A
Kitabo tewr verên ê kirmanckî, Mewlidê Kirdî (Mewlidê Nebî) yê Mela Ehmedê Xasî yo. “Mewlidê Kirdî (Mewlidê Nebî) 1898 de ameyo nuştene. Mewlidê kirdî (Mewlidê Nebî) yê Mela Ehmedê Xasî serra 1933 de hetê Mîr Celadet Alî Bedîrxanî ra yeno weşanayene.

Her milet bi ziwan, kultur û tarîxê xo est o û tarîx de zî bi nê nasnameyanê xo ca gêno û yeno hûmaritene. Tarîxê edebîyat û xebatanê ziwananan ê her miletî de kesê ke sey rayber yenê qebulkerdene est ê. Na rewşe seba kurdan û ziwanê kurdan zî wina ya. Seba ziwan û xebatanê gramerê ziwanê kurdkî cayê Mîr Celadet Alî Bedirxanî zaf gîring o.

Goreyê dosya-xebera ANF’î Mîr Celadet Alî Bedîrxan 26ê Nîsane 1893 de Îstanbul de amayo dinya û 15ê Temuza 1951î de Şam de zî cuya xo bedilnaya. Keyeyê Celadetî bîyo sirgûn û ameyo bi Îstanbul. Maya ey Senîha Xanime Çerkez a, pîyê ey Emîn Beg Mufetîşê Dadgeha Îstanbulî bî.

Celadet hem sîyasetmedar hem rojnameger û hem zî ziwannasêde kurd bî. Her çî ra raver Celadet sey rayberê nuştişê kurdkî yê herfê latînkî yeno naskerdene. Celadet kurdkî ser o xeylê xebatê girîngî kerdê û nînan ra tewr balkêş seke cor de ameyo nuştene awankerdişê alfabeya kurdkî ya latînkî ya. Celadet alfebeya kurdkî ya latînkî awan keno û bi na alfabe ya latînkî ya kurdkî tewr raver o kovara Hawarî de nuseno.

Celadet teberê kurdkî de ziwanê sey tirkî, erebkî, fariskî, frenskî, rûskî, yûnankî, almankî û îngîlîzkî zî zanitêne. Celadet nê ziwan û alfebeyan ano têver û vîneno ke seba nuştişê kurdkî alfabeya latînkî tewr baştir a.

Kovara Hawarî ya ke hetê Celadetî ra yena weşanayene serra 15 Gulane 1932 de dest bi weşanayîşê xo kena. Na kovare de hem bi herfanê latînkî hem zî bi herfanê erebkî nuşteyî yenê weşanayene. Kovara Hawarî mabênê  15 Gulane 1932 û 1943 de yena weşanayene. Mabênê nê tarîxan de pêro pîya 57 hebî hûmarê na kovare yenê weşanayene. Nînan ra 23 hebî yê verênî hem bi herfanê latînkî hem zî bi herfanê erebkî yenê weşanayene. Hûmara 23 ra tepîya kovare de teyna herfê latînkî yenê xebitnayene.

Kovara Hawarî de zafêrî lehçeya kurmancî yena xebitnayene, bi kurmancî lehçeya Sorankî de zî  nuşteyî vejîyenê. Zaf nêbo zî lehçeya kirmanckî (zazakî) de zî nuşteyî vejîyenê. Kitabo tewr verên ê kirmanckî, Mewlidê Kirdî (Mewlidê Nebî) yê Mela Ehmedê Xasî yo. “Mewlidê Kirdî (Mewlidê Nebî) 1898 de ameyo nuştene. Mewlidê Kirdî (Mewlidê Nebî) yê Mela Ehmedê Xasî serra 1933 de hetê Mîr Celadet Alî Bedîrxanî ra yeno weşanayene.

Celadet hûmara yewin a Kovara Hawarî de wina nuseno: “Hawar vengê zanayîş o. Zanayîş xo naskerdiş o, xo naskerdiş zî ma rê rayîrê  welat û weşîye akena. Her kes ke xo nas bikero; eşkeno xo bidayo naskerdene.”

Hûmara yewin a kovara Hawarî 15 Gulane 1932 de yena weşanayene û na roje serra 2006î ra na het sey “Roşanê Ziwanê Kurdkî” yena pîrozkerdene.

Bi kovara Hawarî Celadet serra 1942 de dest bi waşanayîşê kovara Ronahî keno. Na kovare sey pevaka Hawar a bi reng yena weşanayene. Na kovare de teyna alfabeya latînkî yena xebitnayene û teyna lehçeya kurmanckî de nuşteyî yenê nuştene.  Kovara Ronahî mabênê serranê 1942 û 1945î de weşanayîşê xo dewan kena û no mabên de pêro pîya 28 hûmarî vejîyenê.

Eserê ey:

Elifba Kurdkî

Rîpelê Elfabê

Rêzimana Elifbaya Kurdkî

Rêzimana Kurdkî  (Bi Roger Lescot)

Ferhenga Kurdkî (Ferhengê Kurdkî)

Gunluk Notlar (Notê Rojane)

De La Question Kurde / Persa Kurd Sero  (Fransizkî û Tirkkî)

Were Dotmam (Şîîrê ke Kovara Haware de weşanîye)

Edîrne Sukutunun Îç Yuzu (Bêvengîya Zerê ya Edîrne) (Bi Kamuran Bedîrxan)

Mustefa Kemal’e Mektup (Mistefa Kemalî rê mektube)

Dîbaca Nimêjên Êzdiyan

Hevind

Tags: Celadet Elî BedirxankirmanckîZazaki
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

5 MIJDAR 2026
Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

5 COTMEH 2026
DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

29 ÎLON 2026
Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

6 ÎLON 2026
Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

3 ÎLON 2026
Kursanê zafziwanan de qeydanê demserra newîye dest pêkerd

Kursanê zafziwanan de qeydanê demserra newîye dest pêkerd

1 ÎLON 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

21 MIJDAR 2026
Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

21 MIJDAR 2026
‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

21 MIJDAR 2026
Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Çalakîya KHK’yî: ‘Polîtîkaya îxracî hêrişêko vera keda cinîyan a’

21 MIJDAR 2026
Girewteya neweşe Newroz Bozkurte vaznaya ra neweşxane!

Muracatê peydeştişê înfazî yê seba Newroz Bozkurte bê cewab mend

21 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (294)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne