Dêrsim – Serekê Komeleya Dêrsimijanê Menemenî Gamze Yenture ‘Komxebata Madenkarîya Kolonî’ de qisey kerd û vat: “Ma zanê ke tena wexto ke ma têkoşîn Perî ra heta Cerrattepe, Dêrsim ra heta Akbelen, Gabar ra heta Kazdaglari pîl bikerê, ma do qezenc bikerê.”
Dêrsim de bi sloganê “Ma vera talanê sermayeyî cuya ekolojîke pawenê” ‘Komxebata Madenkarîya Kolonî’ dest pê kerd. Komxebate do 2 rojî dewam bikero û Kitabxaneya Huseyîn Guntaşî û Salonê Konferansî de bena. Organîzasyonê ekolojîye, temsîlkarê dezgehanê komelê sivîlî û partîyanê sîyasîyan û zaf aktîvîstê dorûverî tewrê komxebate bîyî. Gamze Yenture qiseykerdişê akerdişî kerd û vat ke armancê komxebate no yo: Tecrubeyê têkoşînê ekolojîk bêrê têhet, madenkarî bi heme boyutanê xo bêro munaqeşekerdiş û zemînêko muşterek bêro awankerdiş.
Gamze Yenture îfade kerd ke kapîtalîzm seba ke krîzanê xo derbaz bikero û meylê kemîbîyayîşê rêjeyanê karî telafî bikero, madenanê kûrîya erdî keno madeyê xamî yê zincîranê sermayeyê global û vat: “Bedêlê nê prosesî zî şaran, kedkaran û ekosîstemî rê dano dayîş. Her dewleta neteweyî rê bazarê globalî de rolêk est o. Welatê sey Tirkîya zî welatê ke çimeyê bin erdî tede yenê îstîsmarkerdiş ê. Madeno ke yeno vetiş, teberê xeripnayîşê ke virazeno, bê ke ekonomîya welatî rê fayde bido erşawîyeno teberê welatî. Wexto ke çimeyê cuyî yê herêmî, mêrgî, awe û vîrê kulturî goreyê menfeetê sermayeyî yenê tasfîyekerdiş, şarê herêmî rê hîkayêyê ‘averşîyayîşî’, ‘îstîhdamî’ û ‘sermayegazî’ yenê vatiş. La eşkera yo ke no averşîyayîş kamî rê fayde dano: Kesê ke erjî virazenê û bedêl danê herême de manenê la zêdeerj û kar grûbanê global ê sermaye de kom benê. Nê ra, aşma temmuze ya vîyarte de Tirkîya de kombîyayîşê NATO’yî bî û babetanê muhîman ê nê kombîyayîşî ra yew zî madenî bîyî. Nê wextanê peyênan de musabeqaya çekan û teknolojî zaf zêde bîya. Coka tesadufî nîyo ke welatî nika çimeyanê madenan dima gêrenê.” Madenî hewcedarîyanê şaran û kedkaran bica nêanê, sey bombeyan înan ser o varenê.”
‘Ganî ma piştdayîşî keye bi keye, ber bi ber rêxistin bikerê’
Gamze Yenture dîyar kerd ke tarîx de tu prosesê talanî bê têkoşîn peyser nêkişîyayo. Aye îfade kerd ke her xeta pawitişî ya ke bi nameyê xoza, kede û heqê cuyî ame awankerdiş, do bi aqlo muşterek qewetin bibo. Gamze Yenture vat: “Amancê na komxebate tena vetişê bîlançoyê xeripnayîşî nîyo; eynî wext de pîlkerdişê qisaya ma ya muşterek a vera talanî, hacetanê ma yê têkoşînê huquqî û komelkî û pratîkê ma yê piştdayîşî yo. Sey ke ma metnê vengdayîşê xo de zî dîyar kerd, ma zanê ke tena wexto ke ma têkoşîn Perî ra heta Cerrattepe, Dêrsim ra heta Akbelen, Gabar ra heta Kazdaglari pîl bikerê, ma do qezenc bikerê. Seba nê çîyî ganî ma bitaybetî piştdayîşêko ke Hewzeya Firatî de vila bibo pîl bikerê, Dêrsim zî mîyanê na hewze de ya. Ganî ma keye bi keye, ber bi ber xo rêxistin bikerê. Na manaye de ganî ma adirê xoverdayîşî yo ke Pulumur, Varto, Amed û Şirnex de vêşeno, hîna gur bikerê û pîl bikerê. Hêvîya ma ya tewr pîle û motîvasyonê ma no yo ke komxebata ma nê manayî de gamêka verêne bo û bi kemî û zêdeyanê xo berê tecrubeyanê neweyan akero.”
Gamze Yenture wina dewam kerd: “Komxebata ma nê babetan bi hawayêko temamî pîya ana têhet:
- Xeripnayîşo ekolojîk û dorûverî: Karê madenkarî hewzeyanê awe, erd, daristanan, cuya kovîye û kalîteyê hewa ser o virazeno, îdiayê rehabîlîtasyonî zî tede yê.
- Xorînîya sosyo-ekonomîkî: Çimeyê debarî, koçkerdiş, awanîya komelkî, tesîrê psîkolojîkî û modelê alternatîfî yê averşîyayîşî yê sey agroekolojî/kooperatîfî.
- Mekanîzmayê huquqî û îdarî: Qanûnê Madenî, ‘menfeetê pêroyî’ û proseyê ÇED’î, statuyê pawitişî, îstîmlako bileze, huquqê mîyanneteweyî û rayîrê heqgêrayîşî.
- Stratejîyê pawitişê komelkî û komunîkasyonî: Rêxistinbîyayîşo herêmî, koordînasyonê mabênê dezgehan, komunîkasyono serbest, çalakîyê meşrû û zextê raya pêroyîye ser o yê.
- Babetê vîr û cayî: Cayê pîrozî, vîrê kolektîfî, tarîxê fekî, nameyê cayan û zerarê eleqeya bawerîye ya ke xoza reyde ameya awankerdiş.
- Babetê weşîye: Nêweşîyê ke awe/hewa/erdo lewitîyaye ra yenê û rîskê weşî û emnîyetê karkeran (ÎSG).”
Maseyê ekolojîye ameyî awankerdiş
Roja verêne ya komxebate de nê maseyî ameyî awankerdiş:
- maseya tesîranê ekolojîk û dorûverî
- maseya averşîyayîşê alternatîf ê sosyo-ekonomîkî
- maseya huquq, mewzuat û proseyanê îdarî
- maseya pawitişê komelkî, rêxistinbîyayîş û komunîkasyonî
- maseya vîr û cayî
- maseya weşîye
Nê maseyan de derheqê hetanê cîya-cîyayan ê xeripnayîşê ekolojîk de munaqeşeyî do bêrê kerdiş. Nê munaqeşeyî do meşte sey pêşkêşkerdişî şarî reyde bêrê parekerdiş.











