Qers – Li Qersê û derdorê wê di van salên dawî de nexweşiya tebekê di nav dewaran de gelek belav bûye û zirarekê mezin dide sewal û xwediyên van. Beytar Mehmet Nurî Şener destnîşan kir ku gelek cureyên vîrusê hene ku dibin sedema tebekê û wiha got: “Divê hêj nexweşî negihije dewaran, werin dermankirin.”
Nexweşiya tebekê (şap) nexweşiyeke enfeksiyonê ya şewba vîral e û di van salên dawî de li Qersê û derdorê wê, di nav dewaran de belav bûye. Ji ber vê nexweşiyê hezaran zêdetir sewal mirine û yên mayî jî di bin xetereyeke mezin de ne. Heta niha tenê derziyek ji bo tebekê hatiye bikaranîn û xwediyên dewaran jî li ber vê nexweşiyê neçar in. Derziyên ku di demên borî de hatine lêdan, li hemberî serotîpa nû SAT-1 a ku li herêmê belav bûye, bêbandor mane. Divê hê nexweşî negiheştiye dewaran derzî bên lêdan ku dewar werin parastin. Vîrusa ku dibe sedema tebekê bi rêya têkiliya rasterast, tifa sewalan (salya), mîz, rûvî, şîr, ba û amûrên hevpar pir zû belav dibin. Ji ber belavbûna nexweşiyê li Qersê bazarên dewar, çend caran hatin girtin, li herêmê tevgera sewalên mezin û piçûk a şandina derve hat rawestandin.
Beytarên ku navçeya Dîgorê ya Qersê dixebitin û xwediyê dewaran li ser nexweşiya tebekê, pisgirêkên tên jiyîn û çareseriyê ji ajansa me re axivin.
‘Di şevekî de hemû dewarên min bi tebekê ketin’
Ayhan Taşdelen ku şeniyê navçeya Dîgorê ye û bi salane dewaran xwedî dike, da zanîn ku bi dehan dewarên wî ji ber nexweşiya tebekê mirin, tenê di şevekê de hemû dewarên wî bi tebekê ketine. Ayhan Taşdelen anî ziman ku wan û saziyên dewletê ji bo pêşîlêgirtina tebekê çi kiribin jî nebûye çareserî û wiha got: “Min jî weke xwediyê dewaran, ji ber vê nexweşiyê gelek zirar dît. Heta niha 3-4 çêlekên min ber avêtin û mirar bûn. Çiqas derman bê bikaranîn jî ev nexweşî çareser nabe. Em dixwazin ji vê nexweşiyê re çareseriyek bê dîtin. Beytar çi peşniyaran bikin em wan pêk tînin, lê dîsa jî nabe çare. Gelek dewarên min ji ber vê nexweşiyê seqet bûn. Heta niha nexweşiyêk bi vî rengî me nedîtiye. Bi qasî 34 dewarên min hene. Di şêvekê de hemû dewar bi vê nexweşiyê ketin û me nikarî bibin çêrandinê. Li gund jî hema bejê hezar dewar hene, ew jî di şevêkî de bi vê nexweşiyê ketin.”
‘Tenê ji bo 3-4 cureyên vîrusa tebekê derman heye’
Beytar Mehmet Nûrî Şener ê li navçeya Dîgorê dixebitê û ev çend sal in alikariya xwediyê dewaran dike û nexweşiyên sewalan derman dike, destnîşan kir ku gelek cureyên vîrusa tebekê hene. Mehmet Nûrî Şener anî ziman ku saziyên çandiniyê yên dewletê sewalan têne ji bo 3 û 4 cureyên vîrusa tebekê derman dikin û wiha pê de çû: “Nexweşiya tebekê her tim heye û weke enfeksiyonekê ye. Dem dem derdikeve û gelek jî cureyên wê hene. Vîrusa ku par li Îranê hatibû pir giran derbas bû û bandoreke mezin kir. Lê ya îsal hinek din siviktir derbas dibe. Saziyên çandiniyê ji bo 3 û 4 cureyên vê vîrusê derman çêdike, lê 185 cureyên wê hene. Dema rê li ber van cureyan neye girtin, nikarin rê li ber nexweşiyê jî bigirin. Îsal jî wisa bû û çareserî pêk nehat.”
Zirar û bandora tebekê
Di berdewama axaftina xwe de Nûrî Şener bal kişand ser bandora nexweşiya şebekê û ev tişt gotin: “Dema nexweşî bi sewalan dikeve di dev û lingên van de birîn derdikevin, nexweşî dilê van dixe, tayê wan bilind dibe û ji ber vê jî sewal ji xwarinê dikevin. Dema ku hefteyekî xwarin nexwin, pergela parastinê ya sewalan jî lawaz dibe û dimirin. Dermaneke wisa diyar jî nine, em bi antîbîyotikan hewl didin nexweşiyê derbas bikin. Weke nexweşiyeke şewbeya zehmet derbas dibe. Em tenê dikarin ji bo tayê wan bikeve an jî ji bo birînên wan derman bikin dermanan bikar tînin. Cihekî nexweşiya tebekê hebe, ez naxwazim biçim wê derê, ji ber ku derbasî me jî dibe û em jî dibin barkêşê wê. Gelek gund û qadên dewar tên firotin jî ji ber vê yekê ketin karantînayê.”
‘Berî ku sewal bi teqbekê bikevin, divê bên dermankirin’
Beytar Murat Ugur ê li Digorê dijî bal kişand ser cureyên vîrusa dibe sedema tebekê û da zanîn ku beriya nexweşî derbasî sewalan bibe, divê sewal bên dermankirin.
