Huqûqnas Arîf Alî Cangi yo ke “Konferansê Seserra 2. de Ravurîyayîşê Demokratîk ê Komare” de qisey kerd, bale ante serê krîzê îklîmî û vat: “Seba çareserîya krîzê îklîmî yew komara demokratîke goreyê xoza hewce kena.”
Konferansê Seserra 2. de Ravurîyayîşê Demokratîk ê Komara ke bînaya Merkezê Kulturî yê Cem Karaca yê qezayê Bakirkoyê Stenbolî de virazîyeno, bi roniştişê sernuşteyê “Binê yew Asmênê Hemparî de: Hemkarî, Rêxistinbîyayîş û Demokrasîya Beşdare” dewam keno. Roniştişo ke rojnamegere Çîlem Kuçukkeles moderatorîya ci kerde de huqûqnase Zulfuye Yilmaz bi raya zoomî serê babeta “Herême ra ver bi Merkezî: Derfet û Sînorê Huqûqî yê Beşdarîya Demokratîk” qisey kerd. Yilmaz bale ante serê qanûnanê bingeyînan ê vera şar û bawerîyanê cîyayan û qalê destûranê bingeyînan û serbutanê tarîxîyan ê dewrê cumhurîyetî kerd.
‘Bi qirkerdişê cografyaya Kurdan çareserî nêbena’
Huqûqnas Arîf Alî Cangi yo ke serê babeta “Xoza reyde zî Aşitî: Komara Demokratîk ê Ekolojîk”î qisey kerd, vat ke seba çareserîya krîzê îklîmî yew Komara demokratîke ke goreyê xoza hewce kena û wina vat: “Ameyoxê dinya xirab o. Dinya de tenê însanî nêciwîyenê û însanî wayîrê xoza nîyê. Ma tenê parçeyê xoza yê. Verî de ganî hişmendîya est a bivurîyo û hişmendîyêka ke însan parçeyê xoza yo, virazîyo. Seba ke aştîya pozîtîf virazîyo, pawitişê aştîya însanan ê yewbînan reyde ganî aştîyêka xoza reyde zî virazîyo. Herême de (Kurdîstan) bi maneyê emnîyetî awbendî virazîyayî û cayê daristanan ameyî çinkerdene. Taybetî Şirnex de bi cigêrayîşê petrolî û vêşnayîşê cayê daristanan xoza yena xeripnayene.”
‘Talanê xoza beno sebebê qanserî’
Cangi talanê Şirnexî ser qisey kerd û wina vat: “Goreyê raporanê ke herême ra ameyê, badê prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî de zî qirkerdişê xoza dewam kerdo. Netîceyê qirkerdişê xoza de herême de awê hênîyan qedîyena û tehlukeyê bêawebîyayîş seba ameyoxî vejîyeno meydan. Reyna beno sebebê nêweşîyanê qanserî. Bi xeripnayîşê cografyaya Kurdan çareserî nêbena. Seba ke proses biresê netîce, ganî dewlete polîtîkayanê qirkerdişê xoza yê kurdan ra fek verado. Eke no qirkerdiş dewam bikero, hêvîyê aştî çi heyf do bêrê şikitiş. Ma waştişê xo pêşkêşê komîsyonê Meclîsî kerdî. Ganî ê pêşnîyarî bêrê erjnayîşî. Ganî prosesê ke bi vengdayîşê Birêz Ocalanî dest pêkerdo de pawitişê xoza yê herême virazîyo.”
‘Krîzê kede û xoza pîya yenê ciwîyayene’
Rojnameger Bahadir Ozgurî zî serê babeta “Karkerî û Ekolojî: Ver bi Rêxistinbîyayîşêkê Neweyî” îfade kerd ke Tirkîya de raya verên a ke krîzê kede û xoza pîya yenê ciwîyayene û vat: “Seba ey zî nê krîzî ra vejîyayîş zî eynî ca de mumkîn o. Çîyo ke her dîyan fîneno krîz, eynî mekanîzma ya. Seba ey zî êdî ma nêşênê nînan yewbînan ra cîya bigîrê dest. Her çiqas sebebê nê krîzî yê zereyî bibê zî, sebebê bingeyîn teber o. Dinya de bazarê bazirganîye ya newe virazîyeno û rolêk zî dabî Tirkîya. Netîceyê nê rolî de ê krîzî vejîyenê. Proses eynî wext de serê cografyaya Kurdan de îmkanan dano sermayedaran. Têkoşînê hemparî yê kede û xoza zî tîya de dest pêkeno.”
Tewr peynî de zî akademîsyen Cuma Çîçekî serê babeta “Seba Ameyoxêkê Hemparî: Eko-Herême, nemerkezîyetî û Sîyasetê Têkildarî” diyar kerd ke rejîmo ke Wan û Amed de ameyêne caardene nika Anqara de yeno caardene û bale ante serê rayîranê têkoşînê seba ciwîyayîşêkê hempare. Cuma Çîçekî vat ke seba ciwîyayîşê hemparî hewceyî bi hêzdayîşê herêmî û demokratîkbîyayîşî esta.
