Hepisxaneyê Vakurê Kurdîstanî û Tirkîya bîyê merkezê binpaykerdişê heqan û weşîya girewteyan tehluke de ya. Girewteyî rastê îşkence, muameleyê xirab, cigêrayîşê bêhiqûqî û cezayê dîsîplînî yenê. Bi taybetî hepisxaneyanê tîpê S, Y û Ewleyîya Berze de îzolasyonêko demderg yeno ferzkerdiş.
Rewşa hepisxaneyan a Tirkîya û bi taybetî ya Vakurê Kurdîstanî de nê serranê peyênan de, goreyê raporanê rêxistinanê heqanê merdiman, avûkatan û sazgehanê sivîlan her ke şina xirabêr bena û heqê bingeyîn ê girewteyan zî yenê binpaykerdene. Nê serranê peyênan de hepisxaneyî sey cayanê mîlîtarîzmî yenê binamekerdene û pêro hepisxaneyan ra agahîyê ‘binpaykerdişê heqan’ yenê. Bi taybetî Hepisxaneyanê Kurdîîstanî û Deryaya Sîya de nîsbetê binpaykerdişan zaf pîl o û avûkatî, pawitoxê heqanê merdiman û keyeyî weşîya girewteyan tehluke de vînenê.
Tewr zaf muracatî Dumlu ra yenê
Sazgehê sey ÎHD, TÎHV, OHD û CÎSST her 6 aşman de reyêk raporan amade kenê û rewşa girewteyanê sîyasîyan parr kenê. Problemê tewr pîlî; rewşa girewteyanê nêweşan, astengkerdişê heqê weşîye, nêzdîbîyayîşê Sazgeha Tibê Edlî (ATK) û astengkerdişê veradayîşê girewteyan hetê Lijneyanê Çimdarîye ra, zêdebîyayîşê nifûsê hepisxaneyan û tecrîdê xorîn ê tîpanê N, S, Y û Ewlehîya Berz o. Goreyê raporan, tewr zêde serlêdanê binpêkerdişî Hepisxaneyê Ewleyîya Berze yê Dumlu yê Erziromî ra yenê û tewr zêde astengkerdişê veradayîşî zî Hepisxaneyê Tîpê S’yî yê Kavak ê Samsunî de qewimîyenê.
Hepisxaneyê tîpê S, Y û Ewleyîya Berze
Girewteyê sîyasî dîyar kenê ke ê xeyalanê xo de zî nêeşkenê vejîyê teber. Sîstemetê nê hepisxaneyan serê odeyanê yewkesan ameyo viraştene û têkilîya girewteyan yewbînan reyde çin ba. Avûkatî nê sey “tecrîdo xorîn” bi name kenê ke no zî zerarekî pîl dano weşîya girewteyan. Awanîsazîya nê hepixaneyan ê bînan ra cîya ya û serre de tena reyêk tîje dana dêsê hewşê hepisxaneyî ro.
Dimayê bedilîyayîşê Wezîrê Edaletî rewşe hîna xirab bîya
Girewteyê sîyasî dîyar kenê ke her tim erzenê odayanê înan ser o, cigêrayîşê fekî û muayeneyê bi kelepçe înan rê yeno ferzkerdene. Odayê sîyasî û edlîyan pîya yê û heqê sey spor, hewş û atolyeyan yenê binpaykerdene. Girewteyî yenê sewqkerdene seba cayanê ke bi hezaran kîlometre keyeyanê înan ra dûr ê, no zî seba keyeyan beno sey cezayêka dîyarkerde yê diyîne. Girewteyî dîyar kenê ke dimayê vurnayîşê Wezîrê Edaletî rewşa hepisxaneyan hîna zaf xirab bîya.
S, Y û Ewleyîya Berze de îzolasyono demderg yeno ferzkerdene
Avûkat Ozan Başdînç ke xeylê hepisxaneyan ra gêrayo rewşa hepisxaneyan ser o erjanyîşî kerdê û dîyar kerd ke ganî bingeyê mîmarîya hepisxaneyan, şert û mercanê mendişî ser o erjnayîşşî bêrê kerdiş.
Avûkat Ozan Başdînçî dîyar kerd ke hepisxaneyê neweyî yê Tîpê S, Y û Ewleyîya Berz bi mîmarî û rejimê xo yê înfazî weşîya laşî, psîkolojîk û komelkî ya girewteyan herimnenê. Başdînçî vat: “Nê hepisxaneyan de îzolasyonêko demderg ameyo asayîkerdene û têkilîya komelkî bi sîstematîk sînordar bîya. Nê şert û mercî pîvananê mîyanneteweyî de sey formêkê îşkenceyî yan zî muameleyê xirab yenê hesibnayene.”
‘Ganî sîstemê înfazî nêzdîbîyayîşîê ewleyîpawitişî ra vejîyo’
Ozan Başdînçî dîyar kerd ke ganî sîstemê înfazî nêzdîbîyayîşê ewleyîpawitişî ra vejîyo û seba heqanê merdiman bêro awakerdene û wina domna: “Seba heqanê bingeyîn ê kesan ke azadîya xo ra bêpar ameyê verdayene orte ra nêwedarîyê; wezîfeyê dewlete pawitişê rûmetê merdimî, heqê cuye û weşîye yo. Bi taybetî caardişê înfazî yê cîyakarî ke goreyê sucî yenê kerdene, warê dewleta huqûq û prensîbê têduştîye de problemanê cidîyan vejeno orte. Bi taybetî vera girewteyanê sîyasîyan, sîstem vera huqûqî yo û bîyo sey amûrêkê qesasî.”
‘Komîteyê çimdarîye sey sey sazgehêka hukmî têgêrenê’
Ozan Başdînçî bale ant Komîteyanê Îdare û Çimdarîye ser o zî û vat ke nê komîteyî ke zafane kesê îdarî yê û kalîteyêka înan a huqûqî çin a, bê pîvananê objektîf û şefafan qeraran danê. Qerarî sey veradayîşê bi şert yan zî sewqê hepisxaneyanê akerde, her tim binê fîkrê nê kesan û keyfî de yenê girewtiş. No zî seba girewteyan nedîyarîyêka huqûqî û rîskanê pîlan virazeno.
‘Lazimtî bi bedilîyayîşanê hukmî est a’
Avûkat Ozan Başdînçî peynî de behsa rewşa girewteyanê nêweşan kerd û vat ke verdayîşê kesanê ke nêeşkenê tena bi serê xo bîciwîyê, problemêko wijdanî û merdimîyo. Seba pawitişê heqê cuye, ganî rêziknameyê înfazî hîna merdimpawitox bêrê viraştene, hepisxaneyî her tim seba çimdarîya teberî akerde bî û sîstemê înfazî de bedilîyayîşî pîl ê hukmî bêrê kerdene.
