Amed – Enstîtuyê Kurdkî ra Suzan Vejan Tatli seba 15 Gulane qisey kerd û vat: “Dewlete bi serran o, her tewir zilm û zordarî, teda û neheqî ziwanê ma ser o kena. Nika no proses aver şêro, hetê ziwanê Kurdkî ra, hetê perwerdeyî bi Kurdkî ra, hetê statu ra ma hevî kenê ke gamî bêrê eştiş.”
Ma hewteyê 15ê Gulane de yê. 15ê Gulane pêşengîya Celadet Elî Bedîrxanî de 1932î de kovara Hawar weşanîyaye, dima ra seba roja weşanayîşî yena pîrozkerdiş. Na roje ra pey Kurdîstan de çalakî yenê viraştiş û waştişê ziwanê Kurdkî yê perwerde yenê kerdiş. Derheqê merheleyanê ziwanê Kurdkî de, Komela Cigêrayîşî ya Zanistanê Komelkî ya Kurdkî (Enstîtuyê Kurdkî) ra Suzan Vejan Tatli ajansê ma rê qisey kerd.
Suzan Vejan Tatli bale ant vîndbîyayîşê ziwanî ser o û vat: “Eke çekuyê ziwanî vîndî bibê heme erjê ziwanî zî vîndî benî. Tarîxê ziwan, vîyartêyê ziwan û kulturê zî vîndî beno. Çike ziwan ruhê şarî yo. Merdim bi ziwanê xo tarîxê xo, vîyartêyê xo, kulturê xo pawenê û bi ziwan ameyoxê xo awan kenê. Ziwan wexto ke vîndî bi heme erjê ziwanî zî vîndî benê.”
‘Dewlete zilm û zordarî ziwanê ma ser o kerdo’
Suzan Vejan Tatli qiseykerdişê xo de derheqê nêzdîbîyayîşê dewlete yê ziwanî ser o wina vat: “Dewlete bi seran o, her tewir zilm û zordarî, teda û neheqî ziwanê ma rê kerdê. Çîyo ke ziwanê ma ser o nêameyo ceribnayîş nêmendo. La ganî ma na merhela ra senî vejîyê? Nê hetî ra ma vajê kurmanckî, goreyê zazakî xo aver berd, xo resna merheleyêk zî. La çi heyf ke ma nêeşkenê seba zazakî nê çîyî vajê. Kurdkî ra kirmanckî/zazakî goreyê lehçeyanê bînan tay tepîya mend. Hema newe newe hetê nuştişî ra xo aver beno. Nê semedî ra nuştişê zazakî ser o nika çi xebat biba hem seba Kurdkî hem zî seba zazakî, seba sazgehê ma zaf muhîm o. Ma zaf muhîmî danê nê xebatan.”
‘Ziwan nêro qiseykerdiş, wendiş û nuştiş vîndî beno’
Suzan Vejan Tatli muhîmîya qiseykerdiş û nuştişê ziwanî ser o zî nê çîyî vatê: “Ziwan nêro qiseykerdiş, wendiş û nuştiş, o ziwan vîndî beno. Ziwan tena pê qiseykerdiş nêpawîyeno. Yan zî tena bi nuştiş û wendiş zî nêyeno pawitene. Nê hîrê hemeyî yewbînan ra giradaye yê. Nika seba ziwanê zazakî ma fekê kamî akenê, vanê zazakî ver bi vîndîbîyayîşî yo. Raşt o ma pêro nê çîyî zanê. Ganî ma çareserî bivînî. Ziwan tewr verî ganî bêro dezgehkerdene. Ziwan ganî her qadê cuye de, heme sazgeh û dezgehanê ma de bi hawayêko bingeyin bêro xebitnayîş. Heme xebatanê ma de ziwanê ma ganî bibo ziwanê fermî. Ma her tim vanê ziwanê ma bibo ziwanê fermî, wa ziwanê ma rê statuyek bêro dayene, wa ziwanê ma de perwerde bibo. La eke ziwan keye de nêro qiseykerdiş nêyeno pawitiş. Ziwan keye de yeno musayîş, dibistanan de yeno pawitiş. Ganî ziwanê Kurdkî de perwerde bêro dayîş, statuyêk bêro dayîş.”
Suzan Vejan Tatli vat, seba perwerdeyê ziwanê Kurdkî sazgehanê ziwanî de bingeh yeno viraştiş û wina domna: “Wexto ke destbi perwerdeyê ziwanê Kurdkî kerd o wext merdim kêmaneyanê xo vîneno. La nika seba kurmanckî zî seba zazakî zî hem ferhengê ma est ê hem zî kitabê ma est ê, materyalê ma est ê. La qîm keno? Helbet nê. Wexto ke dest bi perwerdeyî ame kerdene o wext helbet xebatî bi plan û sîstematîk dewam bikerê.”
‘Prosesî de ganî seba ziwanî zî gamî bêrî eştiş’
Suzan Vejan Tatli derheqê prosesê aştî de zî qisey kerd û vat: “Mabenê kurdan û tirkan de bi vengdayişê birêz Ocalanî prosesê aştî dest pêkerd. La çi heyf ke hetê dewlete ra hema zî gamê pratîkî nêameyê eştiş. Têgêrayîşê Azadîya Kurdan çi kewt milê înan ser o kerdo. Nika no proses aver şêro, helbet tewr vernî hetê ziwan Kurdkî ra, hetê perwerdeyî Kurdkî ra, hetê statu ra ma hêvî kenê ke gamî bêrî eştiş. Ganî ma bikerê ke hewcedarîya ma ziwanê tirkî nêmana. Ma hema xebatanê xo bi ziwanê xo bikerê.”
Vengdayişê seba şaredarî û parlamenteran
Suzan Vejan Tatli veng da şaredarî û parlamenteran û vat: “Ziwan bi şaredarî û parlamenteran yeno pawitiş. Çike şar bi temsîlkaranê ma ziwanê xo hetê polîtîka ra zî vîneno. Şaredarîyî de ganî bi taybetî seba zazakî kesî bêrê îstîhdamkerdiş. Rey rey ma ewnîyenê şaredarî qet muhîmî nêdanê zazakî. Dima ganî şar zî keyeyan de nê ziwanî bipawo. Ziwan senî yeno pawitiş? Ganî ma vajê keyeyan de dadî û babî ziwanê xo tercîh bikerê. Ma nika vînenê dadî yan zî babîyî zî vanê, hewce nêkeno ziwanê Kurdkî bumusî. Wa îngîlîzkî bimusî.”
