Deyîre, edebîyat de tewir û şeklêkê nazimî ya. Deyîrê bi qitayan yene vatene. Taybetîya ci ya tewr dîyare melodîyê ci yo. Zaferî anonîm ê labelê wayîrê tayênan zî kifş ê.
Zaf tewirê deyîran est ê. Mavajê, Deyîrê govende, deyîrê domanan, deyîrê gurbete, deyîrê qehremanîye, deyîrê sewda û eşqî, deyîrê polîtîkî, deyîşî, şîwareyî ûsn.
Goreyê xebera ANF’î deyîrî dej û janê yew miletî, birîya miletî, serebûtanê miletî, eşq û sewdaya miletî, şayî û keyfweşîya ê miletî îfade kena.
Kirmanckî/zazakî de deyîre ra “kilame”, “lawike” zî yeno vatene
Kitabê Deyîranê ke Kirmanckî/zazakî de weşanîyayê wina yê:
- Mustafa Düzgün, Dersim Türküleri (Ağıtlar) Tayê Lawikê Dêrsimi (Şiwari), Berhem Yayınları, Ankara, 1992, 384 r.
- Munzur Çem, Hewara Dêrsimî, Weşanên Deng, Îstanbul, 2003, 478 r.
- Çem, Mûnzûr; Tayê Kilamê Dêrsimî, Stockholm, 1993, 317 r.
- Mikaîl Aslan, Repertuar-Kılamê Çemi/Nehir Şarkıları, Tîj Yayıncılık, Îstanbul, 2012, 119 r.
- Seyîdxan Kurij (Arêkerdox), Deyîrî Çewlîgî, Nas Ajans Yayınları, Îstanbul, 2014, 207 r.
- Sait Bakşi, Öyküleriyle Dersim Kılamları ve Dersim Şairi Uşene Kalmemi 1887-1964, Vate Yayınları, İstanbul 2019, 472 s.
