Nûçe dosye: Botanê bê xweza û bê nefes dihêlin
Şirnex – Hevberdevkê Tevgera Ekolojiyê ya Mezopotamyayê Erdogan Oduk anî ziman ku qirkirina xwezayê bandorê li ser avhewayê dike û got: “Heke pêşiya qirkirina xwezayê neyê girtin di demekê nêz de pirsgirêka avê ya vexwarinê dê derkeve holê. Dema krîza avê derket holê jiyan jî nabe.”
Li Şirnexê bi salan e birîna daran, lêgerîna petrol, kanên madenê û çêkirina bendavan didome û xweza tê talankirin. Li gorî lêkolînên Platforma Ekolojiyê ya Şirnexê ku 4 sal berê berhev kiribû daristanên Şirnexê ji sedî 8ê wê kêm bûnê. Li gorî rapora Platforma Mafê Hewaya Paqîj, Şirnex di nav 10 bajarên ku hewaya wir qirêje de cih digire. Kêmbûna daristanan bandorê li ser avhewayê jî dike. Li Şirnexê ji ber ku îsal baran li gorî salên berê kêm bariya genim û giya jî zû hişk bûn û havîn ji her sal zêdetir germ dibe. Qirkirina daristanan ku bê navber berdewam dike dibe sedema kêmbûna daristanan. Kêmbûna daristanan bi xwe re çolbûn û pirsgirêka avê tîne. Lêgerîna petrol û kanên madenê jî dibin sedema texrîbkirina çiyayên herêmê û koçberiya sewalan û mirovan. Ev yek jî ji bo siberoja Şirnexê xetereyên mezin bi xwe re tîne.
Hevberdevkê Tevgera Ekolojiyê ya Mezopotamyayê Erdogan Oduk ku çend meh berê wan li herêma Şirnexê çavdêrî kiribûn, qirkirina xwezayê û xetereyên li pêş Şirnexê ji Ajansa Welat (AW) re nirxand.
‘Tiştek di xwezaya Şirnexê de nehiştine’
Erdogan Oduk diyar kir ku piştî wan serdana Şirnexê kirine û li vir çavdêrî kirine û dîtine ku li Şirnexê texrîbateke mezin heye û got ku li Şirnexê qirkirina xwezayê pir zêde ye. Erdogan Oduk destnîşan kir ku qirkirina xwezayê bandorê li ser hemû zindîwaran dike û wiha got: “Bi birîna daran, kanên madenê, petrolê û heta çêkirina bendavan tiştek di xwezaya Şirnexê de nehiştine. Ne tenê ji bo jiyana mirovan ji bo hemû sewal û zindîwaran tiştek nehiştine û talaneke mezin heye. Xwezaya Şirnexê bi talanek mezin re rû bi rû ye. Qirkirina daran, kanên madenê û lêgerîna petrolê avhewaya Şirnexê jî diguherîne. Li herêmên bê dar, karbon jî nîn e. Dema nekarî karbonê bigigirî ev jî dibe sedem ku gazên serayê li atmosferê zêde bibe. Ev jî dibe sedema germbûna hewayê. Her wiha pirsgirêka kêmbûna avê bi xwe rê tîne. Dema pirsgirêka kêmbûna avê derkeve holê mirov nikarin ji bo aboriyê çandinî û sewalkariyê jî bikin. Ev yek jî dibe sedema koçberiya mirovan. Li Şirnexê mirov ji ber kanên komir û keviran nikare behnê bide û bistîne. Ev yek ji bo tenduristiya mirovan jî xetere ye.”
‘Ji niha ve mirov û sewal nikarin bijîn’
Erdogan Oduk bi lêv kir ku ji ber birîna daran li Şirnexê herêmekê mezin veguheriye çolbûnê û axaftina xwe wiha domand: “Em nikarin mirov, sewal û xwezayê ji hev cuda bikin. Yek in. Li Şirnexê qadeke pir mezin hat qirkirin. Li wê herêmê niha çolbûnek derketiye holê. Em bi xwe jî li wan deveran geriyan û me çavdêrî kirin. Êdî weke berê çandinî nayê kirin. Daristan baranê dikşînê ser xwe. Dema li cihekî daristan tune be, baran jî li wir nabare. Barana ku bibare jî dikevê bin erdê û diçe û xweza û mirov feyde nabîne. Cihê ku bibe çol mirov û sewal nikarin bijîn. Niha dîsa baş e. Lê qirkirina xwezayê bi vî awayî berdewam bike wê di nava demek kin de tişta heyî jî xelas bibe.”
‘Heke pêşiya talanê neyê girtin wê herêm veguhere dojehê’
Erdogan Oduk bal kişand ser kêmbûna baranê û wiha pêde çû: “Heke pêşiya qirkirina xwezayê neyê girtin di demekê nêz de pirsgirêka avê ya vexwarinê dê derkeve holê. Dema krîza avê derket holê jiyan jî nabe. Her wiha pirsgirêka tenduristiyê jî wê derkevê holê. Yek tişta girîng jî ew e ku dê cureyên sewalan jî kêm bibin. Cotkarî wê biqede. Kêmbûna avê wê birçîbûn û xizaniyê jî bi xwe re bîne. Ev yek jî wê bibe sedema koçberiya mirovan. Heke pêşiya vê neyê girtin û qirkirina xwezayê berdewam bike wê ev herêm veguhere dojehê. Me bi xwe jî çavdêrî kir, niha tiştek li Şirnexê nehiştine. Ji bo tevahî Kurdistanê ev rewş bi vî rengî yê. Li hemû Kurdistanê qirkirin û talan heye. Ew talan avhewaya Kurdistanê diguherîne û xetereyan bi xwe re tîne.”
‘Divê her kes ji bo xwezayê hişyar be’
Erdogan Oduk anî ziman ku ji bo pêşî lê girtina qirkirina xwezayê ne tenê sazî hemû kes xwedî li xwezayê derbikevin û wiha axivî: “Weke Tevgera Ekolojiyê ya Mezopotamyayê em ne tenê li Kurdistanê ji bo hemû xwezaya dinyayê dixebitin. Li Kurdistanê jî ji hemû bajaran şaxên me hene û kar û xebatan dikin. Lê ew ne tenê karê saziyan e. Ev karê hemû mirovên li Kurdistanê dijîn e. Divê civaka Kurdistanê hemû di nav kar û xebatên parastina xwezayê de bin. Li bakurê Kurdistanê di xwezayê de çi qirkirin pêk hatiye, mirov û sewal çiqas bandor bûn e, em li ser vê yekê dixebitin. Em talan û rûxandina hatiye kirin, çavdêrî dikin ku ka dê ev yek çawa were çareserkirin.”
Rêze dosyeya me bi dawî bû.
